48 
ONTPLOFBARE STOFFEN. 
mengsel atomen met sterke onverzadigde affiniteiten in elkanders nabij- 
heid zich bevinden. Er moet echter een tegenstand overwonnen, een 
arbeid verricht worden , vóórdat een beweging ontstaan kan , die de 
atomen met de sterkste affiniteiten naar elkander voert. Deze arbeid , 
welke gewoonlijk daarin bestaat, dat moleculen, samengesteld uit ge- 
lijknamige of ongelijknamige bestanddeelen , in vrije atomen of atoom- 
groepen gesplitst worden , wordt door den schok , door de vonk , zelfs 
door een lichtstraal verricht. De uitwerking der ontploffing is dus 
geenszins aequivalent met het arbeidsvermogen, hetwelk de schok, 
de vonk of de lichtstraal vertegenwoordigen , maar met het scheikundig 
arbeidsvermogen der atomen. Het is daarmede gesteld , als met een 
steen , die door een stoot van den rand van een afgrond naar beneden 
stort. De sterkte van den schok in de diepte en de warmte , dien hij 
voortbrengt , staan in geen verband met den stoot , die de aanleiding 
was voor den val. Het uitwerksel van den val is aequivalent met het 
arbeidsvermogen van plaats , dat de steen vóór den val bezat. 
De voorbereidende arbeid kan zeer klein zijn. Een enkele lichtstraal 
brengt een mengsel van chloor- en waterstof tot ontploffing. De atomen 
chloor worden dan in de chloor-moleculen , de atomen waterstof in de 
waterstof-moleculen van elkander gescheiden. 
II 
Wij willen thans de ontwikkelde theorie op bijzondere gevallen 
toepassen. 
In de steenkolenmijnen ontwijkt uit spleten der steenkool voerende 
lagen een gasmengsel, dat de Fransche mijnwerkers »grisou”, de 
Duitsche »schlagendes Wetter”, de Engelsche »fire-damp” noemen. Uit 
een wetenschappelijk oogpunt beschouwd moet het een mengsel van 
moerasgas of methaan en lucht heeten. Dat mengsel is in hooge mate 
ontplofbaar. Bij de ontploffing verbrandt de koolwaterstof tot koolstof- 
dioxyde en water. Methaan is een der hoofdbestanddeelen van het 
gas , dat door het proces der veenvorming ontstaat en in de veenpiassen 
opborrelt. De steenkolen zijn, zooals bekend is, het product van een 
der laatste phasen van het omzettingsproces , dat plantaardige stoffen 
onder afsluiting der lucht in de natuur ondergaan. Dat er methaan 
optreedt op de plaatsen , waar steenkool in groote hoeveelheid voor- 
handen is , heeft dus op zich zelf niets , dat bevreemden kan. Toch is het 
ontstaan van methaan in steenkolenmijnen nog geenszins voldoende opge- 
