92 
ONTPLOFBARE STOFFEN. 
De glycerine heeft een gedeelte van de waterstof, die zij bevat, 
tegen stikstof en zuurstof, bestanddeelen van bet salpeterzuur ver- 
wisseld en dien ten gevolge zulk een uiterst gevaarlijk karakter ver- 
kregen. Als nitro-glycerine bevat zij meer zuurstof dan vereiscbt wordt 
om alle koolstof en waterstof, waaruit zij bestaat, volkomen te ver- 
branden , terwijl de zuurstof in glycerine voor dit doel op verre na 
niet toereikend zou zijn. De stikstof, die zij beeft opgenomen, is ge- 
neigd zich vrij te maken en als gas te ontwijken. In bet molecule 
van nitro-glycerine zijn dus koolstof-, waterstof- en zuurstofatomen , 
die ten opzichte van elkander zulk een groot scheikundig arbeids- 
vermogen bezitten, in elkanders onmiddellijke nabijheid. Toen de stof 
zich vormde uit glycerine en salpeterzuur werd slechts weinig warmte 
vrij. Dit verschijnsel is algemeen bij de vorming van samengestelde ethers 
van veelzurige alkoholen , zooals glycerine , manniet, cellulose en zetmeel. 
De atomen hebben dus in de verbinding het grootste gedeelte van bun 
scheikundig arbeidsvermogen behouden. Een schok , trillingen , alles , 
wat een geringen doch eigenaardigen arbeid verrichten kan , is voldoende , 
om de los gebonden atomen vrij te maken , waarop dan onmiddellijk 
een nieuwe vereeniging volgt, waarbij aan de sterkste aantrekkingen 
gevolg wordt gegeven. Dan wordt het samengestelde wankelbare mole- 
cule van het nitro-glycerine plotseling in moleculen van koolstofdioxyde , 
waterdamp , stikstof en zuurstof opgelost , waarbij een ontzaggelijke hoe- 
veelheid scheikundig arbeidsvermogen in warmte wordt omgezet, die 
aan de gasvormige ontledingsproducten een hoogen warmtegraad en 
een buitengewoon groote spankracht verschaft. Terwijl Fransch buskruit 
voor vuurwapenen bij de ontploffing per kilogram 608 warmte-eenheden 
ontwikkelt en 225 liters gas (op 0° en 760 mM. spanning berekend) 
geeft, ontstaan bij de ontploffing van 1 kilogram nitro-glycerine 1330 
warmte-eenheden en 710 liters gas (op 0° en 760 mM. spanning be* 
rekend). De arbeid , welke de ontploffende stof verrichten kan , hangt 
wat de grootte betreft uitsluitend van de ontwikkelde warmte af. 
Elke warmte-eenheid vertegenwoordigt, zooals bekend is, 425 kilo- 
grammeters arbeidsvermogen. De soort van arbeid , dien zij verrich- 
ten zal, wordt echter tevens door tal van andere omstandigheden 
bepaald en wel voornamelijk door de hoeveelheid gas, die door de 
reactie ontstaat , en den duur van het tijdsverloop , waarin het ont- 
wikkeld wordt. Te dezen opzichte verschilt buskruit aanmerkelijk van 
nitro-glycerine en schietkatoen. De laatsten geven in gelijken tijd een 
veel grooter volume gasvormige ontledingsproducten en veel meer 
