94 
ONTPLOFBARE STOFFEN. 
De buitengewoon groote plaatselijke uitwerking van nitro-glycerine 
wordt niet alleen veroorzaakt door de groote hoeveelheid gas en warmte , 
die het ontwikkelt. De wijze , waarop het tot ontploffing gebracht 
wordt — de zoogenaamde detonatie — brengt er zeer veel toe bij. 
Wij moeten te dezen opzichte in eenige nadere bijzonderheden treden. 
Een ontploffing kan ingeleid worden door een vlam of een vonk , 
die de stof aanraakt, of door de ontploffing van een andere stof. 
Het eerste geval zullen wij een explosie , het tweede een detonatie 
noemen. Bij een explosie deelt de warmte , door de ontleding der 
eerst aangetaste laag voortgebracht , zich aan de volgende mede en 
zoo voort. Achtereenvolgens worden zoo alle lagen der stof op de 
omzettingstemperatuur gebracht en geleidelijk schrijdt het proces door 
de geheele massa voort. De voortplanting der werking is hier dus be- 
trekkelijk langzaam; een gedeelte der warmte heeft den tijd om zich 
door uitstraling en geleiding naar buiten te verspreiden ; de reactie 
heeft dien ten gevolge bij betrekkelijk lagen warmtegraad plaats. Is 
de stof in een dunne laag in de open lucht uitgespreid , dan blijft 
onder deze omstandigheden in den regel de ontploffing geheel achter- 
wege. Buskruit , nitro-glycerine noch schietkatoen ontploffen in dat 
geval. Zij branden eenvoudig af en het scheikundig proces wordt zelfs 
van anderen aard. Er ontstaat minder warmte door. In nog sterkere 
mate vertoont zich dit verschijnsel , als de stof in verdunde lucht of 
in het luchtledige zich bevindt. Proeven van bianchi , heeres en abel 
hebben geleerd , dat schietkatoen en nitro-glycerine in het lucht- 
ledige zelfs bij sterke plaatselijke verhitting langzaam ontleed worden , 
doch niet ontploffen. Om een explosie tot stand te brengen is het in 
het algemeen noodzakelijk , dat de stoffen opgesloten worden en zij 
verkeeren daarbij in den gunstigsten toestand , als zij de ruimte ge- 
heel opvullen. Dit is b. v. het geval bij het buskruit in de kruitkamer 
der vuurwapenen. De heete verbrandingsgassen kunnen dan niet on- 
middellijk ontwijken ; haar spankracht stijgt tot een aanzienlijk bedrag. 
De warmte , door de reactie voortgebracht , hoopt zich snel op. Alleen 
door de aanraking der vaste wanden gaat een gedeelte verloren. De 
temperatuur der ruimte wordt zeer hoog. Door dit alles wordt en de 
snelheid van voorplanting en die van de scheikundige reactie zoozeer 
vergroot , dat het proces stormachtig wordt en het karakter van een 
ontploffing verkrijgt. 
Veel korter van duur en heviger van uitwerking is het proces, dat 
detonatie heet. Bij dynamiet wordt het gewoonlijk door de ontploffing 
