96 
ONTPLOFBARE STOFFEN. 
worpen. Hierdoor ontstaat een schok, die met een hamerslag op een 
aanbeeld vergeleken kan worden. Heeft nn de stof een voldoende mate 
van vastheid , dan werkt het arbeidsvermogen van den schok alleen 
op die enkele laag. Het is dan voldoende om , waarschijnlijk in warmte 
veranderd , de omzetting van alle moleculen dier laag te bewerkstelligen. 
De ontploffende eerste laag is dan de detonator voor de tweede en 
zoo schrijden de gedeeltelijke ontploffingen met buitengewoon groote 
snelheid door de geheele massa voort. Telkens wordt dan het schei- 
kundig arbeidsvermogen van een laag als levende kracht nagenoeg on- 
verzwakt op de volgende overgebracht. De voortplantingssnelheid der 
ontploffingsgolf is dan nagenoeg gelijk aan de snelheid der gasmoleculen 
zelve bij de maximaal-temperatuur. Nobel vond proefondervindelijk 
vobr de voortplantingssnelheid van een detonatie in een rij van aan- 
eengesloten onthulsde dynamietpatronen niet minder dan 5000 tot 
7000 meter per seconde. 
Onder dezelfde omstandigheden is de explosieve kracht van dezelfde 
stoffen ongeveer tweemaal zoo groot bij een detonatie dan bij een explosie. 
Men heeft dit afgeleid uit de hoeveelheid der ontploffende stof, die 
noodig is om een granaat te doen springen , wanneer de ontploffing 
der lading door een vonk en door een detonator veroorzaakt wordt. 
Keeren wij thans tot de beschouwing der nitro-glycerine terug. 
Deze stof was reeds sedert 1847 bekend, toen sombrero haar voor 
het eerst bereidde. Als giftige en licht ontplofbare stof werd zij echter 
langen tijd alleen als een scheikundige merkwaardigheid nu en dan 
vermeld ; doch niet aan nader onderzoek onderworpen. De bekende 
Zweedsche ingenieur nobel maakte haar in 1862 voor het eerst in 
het groot in twee fabrieken , die zich te Stokholm en te Hamburg 
bevonden. Het bleek echter spoedig aan welk een ontzettend gevaar 
allen zich blootstelden , die deze stof behandelden. Een schok was vol- 
doende om nitro-glycerine te doen ontploffen. Ongelukken van meer 
of minder omvang volgden elkander snel op. Vooral de ramp door die 
stof in Juni 1868 bij de steengroeven van Quenart, een dorpje 
in de nabijheid van Brussel , teweeggebracht , is lang in de herinnering 
gebleven. Daar kwam een kar bij de steengroeven aan beladen met 
1800 kilogram nitro-glycerine, van Zweden aangevoerd. De stof was 
in blikken doozen onder water opgesloten. Tien doozen waren uit- 
gepakt , toen de elfde aan een der werklieden ontgleed en op den 
grond viel. Alle doozen ontploften op hetzelfde oogenblik met een 
ontzettenden slag. Menschen , paarden, een pakhuis, alles wat zich in 
