ONTPLOFBARE STOFFEN. 
103 
doende. Dynamiet en schietkatoen zijn dan ook met buskruit de eenige 
ontplofbare stoffen , die voor openbare werken , voor mijnen en soort- 
gelijke doeleinden op groote schaal worden aangewend. Men schat de 
hoeveelheid gesteente , die jaarlijks door dynamiet van de oppervlakte 
der aarde wordt afgerukt, op niet minder dan 15 millioen kubiek meter. 
Nitro-glycerine en schietkatoen maken echter slechts een paar leden uit 
van een geheele groep van overeenkomstige verbindingen , waarvan wij 
nog het nitromanniet noemen , dat nog gemakkelijker in ontleding overgaat 
dan het nitro-glycerine, doch dit in uitwerking belangrijk overtreft. Een 
kilogram nitromanniet geeft, ontploffend, 690 liters gas (bij 0° en 760 
mM. spanning berekend) en 1814 warmte-eenheden. Van de eigenlijke 
nitro-verbindingen noemden wij reeds de zouten van het pikrinzuur 
(trinitrophenol) , die met buskruit vermengd eenige beteekenis hebben 
verkregen voor de vuurwapenen. Kon men er in slagen om in het 
molecule van het phenol nog meer bestanddeelen van het salpeterzuur 
te brengen , men zou een ontploffende stof van veel grooter kracht 
hebben verkregen. In een pentanitrophenol zou evenwel nog geen 
zuurstof genoeg zijn , om alle koolstof en waterstof volkomen te 
verbranden. Het laatste wordt klaarblijkelijk vereischt, om de grootst 
mogelijke hoeveelheid warmte bij de ontploffing te verkrijgen. Is de 
ontplofbare stof een enkele verbinding , dan moet men trachten ze zoo 
samen te stellen , dat de zuurstof met de atomen koolstof en waterstof 
koolstofdioxyde en water kan vormen. Bij mengsels , zooals buskruit , 
schijnt dit niet altijd de meest voordeelige toestand te zijn. Ook dan 
blijft echter nog de vraag, of men door in ééne richting het hoogste 
te bereiken, in een andere — b. v. die der stabiliteit van de verbin- 
ding — niet evenveel verloren heeft. 
Tot de nitro-verbindingen behooren ook de meeste der zoogenaamde 
zure en neutrale ontplofbare stoffen van dr. sprengel , die onder de 
namen hellofiet , panclastiet enz. bekend zijn. 
Zij zijn brandbare organische stoffen , zooals zwavelkoolstof en nitro- 
benzol , die in gemakkelijk ontleedbare zuurstofrijke verbindingen , zooals 
salpeterzuur en kaliumchloraat opgelost of er mede vermengd zijn. 
Zoo is rackarock uit nitrobenzol en kaliumchloraat samengesteld. Dit 
mengsel , dat in kracht nagenoeg met dynamiet gelijk staat , is bekend 
geworden door het gebruik, dat generaal newton er van maakte, om 
de reusachtige rots te vernielen , die den ingang tot de haven van 
New-York onveilig maakte. Pen- en teekenschrift hebben samen gewerkt 
om ons die omvangrijke , zoo goed geslaagde onderneming tot in bij- 
