IJZEROER EN IJZERBACTERIËN. 259 
op die wijze niet ontkleuren , hiertoe is een sterker middel noodig , 
nl. verdund zoutzuur. Bij die behandeling sterven de cellen echter. 
De alleroudste en het donkerst bruin gekleurde deelen kunnen ook 
op deze wijze niet geheel ontkleurd worden , maar moeten daartoe 
met sterk zoutzuur worden behandeld. 
In de afzettingen van ijzeroer in slooten , moerassen en andere 
stilstaande wateren , op natte plekken in weilanden en elders vond 
wiNOGRADSKY , dat nagenoeg al het ijzeroxyde in zulke scheeden af- 
gezet was. Slechts zelden trof hij vlokken aan , wier ontstaan aan 
eene zuivere scheikundige werking kon worden toegeschreven. De 
scheeden waren ten deele goed bewaard , tendeele reeds min of meer 
vergaan, en steeds voor verreweg het grootste gedeelte door de 
levende cellen verlaten. Deze zaten , als kleurlooze draden , aan de 
uiteinden van de scheeden en hare takken. 
De soort , waartoe deze ijzerbacteriën behoorden , was echter niet de 
zoo evengenoemde Crenothrix pohjspora onzer waterleidingen , maar een 
bijzondere vorm , de Leptothrix ochracea. Deze schijnt de voornaamste 
rol bij het ontstaan van het ijzeroer te spelen , doch zij is daarbij 
geenszins de eenige ijzerbacterie. Integendeel, zij werd gewoonlijk 
aangetroffen in gezelschap van één of meer andere soorten , die klaar- 
blijkelijk in dezelfde omgeving de meest gunstige voorwaarden voor 
haar leven aantroffen. 
Men heeft vroeger het ontstaan van ijzeroer voor eene zuiver 
scheikundige werking aangezien , waarbij het oplosbare en kleurlooze 
koolzure ijzeroxydule onder de inwerking der lucht geoxydeerd werd. 
Het koolzuur werd dan vrij , terwijl het ijzeroxyde in waterhoudenden 
toestand als bruine vlokken neersloeg. Zonder twijfel vindt dit proces 
in ijzerhoudende wateren plaats , doch bij het ontstaan van oer speelt 
het slechts een zeer ondergeschikte rol. 
De vraag doet zich echter voor, of misschien de afzetting van het 
ijzeroxyde in de scheeden der ijzerbacteriën eenvoudig op dezelfde 
scheikundige werking berust, waarbij dan de bacteriën slechts passief 
zouden zijn , en de gelei geen andere rol zou spelen , dan dat zij de 
plaats is , waar het ijzeroxyde het gemakkelijkst ontstond , of zich 
bij voorkeur vastzette. M. a. w. zijn de bacteriën bij dit proces 
actief of passief? 
Winograüsky heeft deze vraag door rechtstreeksche proeven be- 
antwoord. Hij vond , dat vlokken van ijzerhydroxyde , die door 
scheikundige werking ontstaan in water, waarin ijzerbacteriën ge- 
