o48 
KJÖKKEK-MÖDD1KGKH. 
tra’) van ontwikkeling dan die der hunebedden. Maar, het werd reeds 
opgemerkt, ofschoon het meerendeel der kjökken-möddinger werktuigen 
van een geringeren graad van beschaving getuigt , niet alle. Er zijn 
er onder , die herinneren aan de geslepen messen en bijlen der dolmen , 
en nu meent steenstrup , dat de grovere instrumenten hoofdzakelijk 
voor de visscherij hebben gediend en deswege het meest in de schelp- 
heuvels worden aangetroffen. 
Ja, steenstrup gaat nog verder en beweert, dat, wanneer men 
de gelijktijdigheid meent te moeten loochenen , men dan de grafheu- 
velbouwers niet na , maar vóór de op werpers der kjökkenmöddinger 
moet plaatsen. Steenstrup kan zich n.1. ook volstrekt niet vereenigen 
met het gevoelen van hen , die beweren , dat de dolmenbouwers reeds 
in ’t bezit waren van vele onzer belangrijkste huisdieren , terwijl , 
gelijk wij zagen , de schelpheuvelbouwers slechts den hond hebben 
gekend. Een ding staat echter bij alle geleerden vast: de op werpers 
der möddings waren een primitief volk uit den steentijd. 
Wij gaan thans over tot de beantwoording der vraag: leidden die 
oude bewoners van Denemarken een zwervend leven of hadden zij 
vaste woonplaatsen ? Uit de voorhanden beenderen van zulke vogels , 
die alleen in den winter het land bezoeken , kan men besluiten , dat 
de steenmenschen van Denemarken daar ’s winters ook vertoefden. 
Uit de schedelbeenderen der herten en reeën met de daarop aanwezige 
meer en minder volwassen en verbeende geweien , blijkt dat ook op 
andere tijden des jaars het land bewoond was. Verder vindt men er 
de overblijfselen van het wild zwijn in individuen van eiken moge- 
lijken leeftijd, van het pasgeboren dier af tot dieren van één, twee 
en meer maanden. Wij moeten dus wel aannemen, dat de schelp- 
heuvelbouwers geen omzwervende stammen zijn geweest. Omtrent 
het vroegere of latere gedeelte der zoo lange steenperiode , waarin 
zij leefden, hebben wij nog eenige zeer merkwaardige gegevens. Voor- 
eerst bevatten de schelpheuvels de beenderen van den thans geheel 
uitgestorven reuzenalk , Aica impennis L. en wat meer zegt , een aantal 
der gevonden vogelbeenderen hebben toebehoord aan het Auerhoen , 
Tetrao urogallus L. Gelijk bekend is, voedt deze vogel zich grooten- 
deels met de jonge uitloopers der dennen , vooral van Pmus sylvestris 
L. , boomsoorten , die niet meer in het wild in Denemarken voorkomen , 
maar blijkens de Deensche venen vroeger in grooten getale daar 
groeiden. 
Men onderscheidt in de genoemde venen , drie lagen : eene bovenste 
