UIT HET BEGIN DER XVI ie EEUW. 
387 
LEIBNITZ , NEWTON , BARUCH SPINOZA , LUTHER , GÖTIIE , kortom de meest 
bekende, de voortreffelijkste geleerden der 17e en 18e eeuw. 
Het doel der alchemisten was : uit onedele metalen goud en zilver 
te maken ; het middel daartoe meenden zij gevonden te hebben in den 
steen der wijzen. Deze, aan de onedele metalen toegevoegd , veranderde 
hunne kwaliteit zoodanig, dat zij daarna in eigenschappen overeenkwamen 
met goud en zilver. Behalve deze werd hem later een nog veel voor- 
treffelijker eigenschap toegedicht, namelijk die om het leven wille- 
keurig te verlengen of de ouden van dagen op nieuw te verjongen ; 
van daar zijn naam van panacee , levenselixer of universeel genees- 
middel. 
Uit een en ander volgt reeds terstond dat men het woord steen 
niet in de letterlijke beteekenis moet opvatten. Sommige alchemisten 
spreken dan ook van een tinctuur, of van een vloeistof, andere van 
een poeder. In het algemeen zijn zij , wellicht uit vrees voor ontdek- 
king van hun geheim , uiterst spaarzaam in hunne beschrijving van 
dit kostbare product. Van helmont daarentegen die, niet door gouddorst 
gedreven , de alchemie als een integreerend deel der scheikunde 
beschouwde en geheimhouding derhalve allerminst noodig achtte , 
gaf er de volgende beschrijving van : » Menigmaal heb ik den steen 
met mijne handen aangeraakt , en met eigen oogen gezien dat hij het 
kwikzilver waarachtig in goud veranderde. Het is een saffraankleurig 
poeder, glinsterend als niet geheel fijn gestooten glas.” 
De alchemie , of de chemie der metaalveredeling is een zeer oude 
wetenschap. Het tijdstip waarop zij aanvangt is niet met zekerheid 
vast te stellen. Duidelijke bewijzen van haar bestaan treffen wij aan 
omstreeks de 4e eeuw n. C. Tot op het midden der 16e eeuw is 
haar doel bijna uitsluitend de metalen te veredelen en het leven te 
verlengen ; na dien tijd breekt de periode aan , waarin de scheikunde 
naast de metaalveredeling haar plaats gaat innemen onder de zelf- 
standige wetenschappen. Men zou deze periode , aanvangende omstreeks 
het midden der 16e e n eindigende in het laatst der 18 e eeuw, de 
alchemistisch-chemische kunnen noemen. In de 19e eeuw verdwijnt 
de alchemie, na zich vijftien eeuwen te hebben staande gehouden, 
voor goed van het tooneel. In de 2e periode , de alchemistisch- 
scheikundige , leefde dus onze beroemde arts. Tijdens dit tijdvak 
onderscheidde men nu alchemisten , of zij die naar den steen der 
wijzen zochten, adepten of zij die in ’t bezit waren van dit product, 
en ten slotte scheikundigen die wel aan de mogelijkheid der metaal- 
