392 
I. B. VAN HELMONÏ, EEN SCHEIKUNDIGE 
eerste is ontleend aan van helmont , de ander aan j. f. schweitzek 
of HELVETius, lijfarts van den prins van Oranje. 
»0p een avond — aldus van helmont — kwam een vreemdeling 
»tot mij, die mij ten bewijze van zijne kunst 1 2 / 4 grein van den 
»goudmakenden steen ten geschenke gaf, opdat ik van zijne wonder- 
»dadige kracht zoude overtuigd worden. Het was een zwaar, saffraan- 
» kleurig poeder, glinsterend als niet geheel fijngestooten glas. Dit 
» poeder, naar het voorschrift van den vreemdeling in een stukje was 
» gewikkeld, wierp ik op een pond, zooeven gekocht en verhit kwik. 
» Niettegenstaande de hitte die van smeltend lood nabij kwam, stolde 
»het kwik zoodra ik het poeder er op wierp. Bij versterking van 
»het vuur door middel van een blaasbalg werd het opnieuw weer 
» vloeibaar. Uitgegoten had ik 8 ons van het zuiverste goud. Eén 
»deel van het poeder had derhalve 19186 deelen van een onzuiver, 
» vluchtig en in het vuur onveranderlijk metaal in waar goud veranderd. 
»lk ben derhalve genoodzaakt te gelooven dat er werkelijk een 
»goud- en zilvermakenden steen bestaat, wijl ik meermalen met eigen 
»hand met één grein poeder de projectie op eenige duizende greinen 
» verhit kwik heb verricht tot groote verbazing van alle omstanders, 
»die van de proef getuige waren.” 1 
In bijna alle alchemististische werken van dien tijd vindt men 
bovenvermeld oordeel van van helmont geciteerd als het meest af- 
doend bewijs voor het bestaan van den steen der wijzen. 
Van helmont zelf was niet weinig ingenomen met dit bewijs van 
eene tot op dat oogenblik betwijfelde en gewantrouwde kracht. Ter 
herinnering aan deze door hem verrichte transmutatie gaf hij zijn 
jongsten zoon den naarn van Mercurius. »Dieser Zug von Begeiste- 
rung” — schrijft schmieder twee eeuwen later in zijne Geschichte 
der Alchemie — »darf wol mit als Beleg angesehen werden, dasz er 
in obigen Stellen aus ehrlicher Ueberzeugung geschrieben habe.” 5 * 
Opmerkelijk is het, dat wiegleb, die eene uitvoerige en scherpe 
eritiek op de alchemie en de alchemisten heeft geleverd , met geen enkel 
woord van van helmont gewag maakt, terwijl anderen van veel 
minder beteelienis dan onze arts , uitvoerig worden besproken. 3 
De transmutatie , door helvetius verricht , is vrij algemeen bekend. 
1 Arbor Vitae 793. Thesibus 671. Vita aeterna 743. 
2 Schmiedek, Gesc/i. der Alchemie 388. 
3 Wiegi.eb, Hist. -kritische Vntersuchung der Alchemie . 1793 , 
