394 
I. B. VAN HELMONT, EEN SCHEIKUNDIGE 
»de smelting en scheiding met zilver nog in gewicht was toegenomen. 
» Dientengevolge moest dit goud, dat zijn zilver in goud veranderde, 
»bizondere eigenschappen bezitten. Maar niet alleen deze maar ook 
» verscheidene andere personen, die bij de proef aanwezig waren , heb- 
»ben mij verzekerd, dat alles op evengenoemde wijze is geschied. 
» Daarop ging ik naar helvetius , die mij het goud en de kroes, aan 
»wier wand nog eenig goud kleefde, liet zien. Deze vertelde mij dat 
»de steen op het lood geworpen nauwelijks den omvang had van een 
» vierde van een gerstekorrel of van een mosterdzaadje; tevens ver- 
belde hij mij dat dezelfde adept een gelijke proef te Amsterdam had 
»gedaan, waarvan gij zonder twijfel zult hebben gehoord.” 1 2 
Mag men, waar zulke feiten spreken, een man als van helmont 
hard vallen, dat hij zijn jongsten zoon ter herinnering aan de kwik- 
veredeling , uit geestdrift voor de alchemie den naam van mercurius 
gaf? Mag men helvetius verwijten , dat hij , voorheen een heftig 
tegenstander, na zulke sprekende bewijzen een ijverig beoefenaar 
werd van de metaalveredeling ? Mag men van den anderen kant ge- 
looven , dat deze en zoovele anderen opzettelijk onwaarheid zoude 
hebben geschreven? Noch het een noch het ander houden wij voor 
geoorloofd , maar veel meer zijn wij geneigd in hen het beeld te 
zien van den geest des tijds, een getrouwe afspiegeling van den 
stand der wetenschap. Bezwijkende voor den drang der omstandig- 
heden , voor de macht der feiten , gaven zij terug hetgeen zij met 
eigen oogen aanschouwd, met eigen handen beproefd hadden. Hier 
is dus geen sprake van autoriteitsgeloof , integendeel , hun begrip 
van de metaalveredeling was de vrucht van eigen onderzoek van de 
proefondervindelijke methode. 
Treffend is de wijze , waarop boerhave zich aangaande dit punt 
uitliet: » Overal waar ik de alchemisten versta” — zoo schreef deze — 
»daar schrijven zij met duidelijke woorden de eenvoudige waarheid 
zonder bedrog , zonder dwaling , en daar waar ik hen niet begrijp , 
is het mij niet geoorloofd hen , die mij in de kunst ver overtreffen , 
van leugen en bedrog te verdenken”. 3 
Indien de voortreffelijke boerhave , de man der proefondervindelijke 
methode bij uitnemendheid , nog een eeuw na van helmont aangaande 
1 De nagelaten schriften van spinoza. 1687 — 4 — - 585. Opera posthuma. 533. 
Schmieder, Gesch. d. Alch. 428. H. Kopp, die Alchemie I 232. 
2 Elementa Chemiae 1732 — 4 — 120. 
