DIT HET BEGIN HER XVlie EEUW. 
395 
de metaal veredeling schreef als zooeven is geciteerd , dan is het van 
helmont niet euvel te duiden , dat deze met veel minder middelen 
toegerust dan boerhave , on voor waardelijk geloof hechtte aan de her- 
metische kunst. 
Indien wij in dit historisch overzicht der alchemie eenigszins 
uitvoerig waren , dan geschiedde zulks niet slechts met het doel om 
de betrekking van van helmont tot de metaalveredeling te schetsen , 
maar tevens, en meer nog, om een inzicht te geven in de wijze , waarop 
destijds de scheikunde werd beoefend. 
Nog was er geen spoor te ontdekken van de begrippen van onzen 
tijd ; evenmin hield men zich onledig met den aard en de samenstel- 
ling der stof te onderzoeken of de wetten op te sporen waaronder 
scheikundige processen plaats hebben. 
De geheele scheikunde loste zich op in de bereiding van den steen 
der wijzen , van het alkahest en van eene menigte geneesmiddelen. 
De invloed der lucht, der warmte en koude bij scheikundige pro- 
cessen , de gassen en gasvormige producten , de beteekenis van maat 
en gewicht en het daarmede samenhangende gebruik van de balans 
waren ten tijde van van helmont of onbekend öf werden verkeerd 
toegepast. 
Een ieder derhalve , die de gevolgde methode van onderzoek wist 
te beheerschen en richting kon geven aan eigen denkbeelden en in- 
zichten , kon zich verzekerd houden van medewerking , maar tevens 
van een nog veel heftiger bestrijding. 
Van helmont nu was alchemist, maar vóór alles was hij tevens 
scheikundige. Een menigte nieuwe gezichtspunten zijn wij aan hem 
verschuldigd; hij heeft door zijne proefondervindelijke methode van 
onderzoek ons getoond op welke wijze men zeker tot het doel zou 
geraken , en merkwaardigerwijze was deze methode eene doorloopende 
bestrijding van de alchemie. 
Ten aanzien van de samenstelling der lichamen verwierp hij zoowel 
de vier-elementen-leer van aristoteles als die van paracelsüs. »Ick 
hebbe door de handtdadelijcke mechanijcke bewesen , dat alle hout, 
kruyt , steen , berghwerck , vleesch , visch etc. uyt het water herko- 
men , maer dewijl dit een nieuw geset is , en dat het ongehoort is 
aen alle scholen , soo is ’et seer hart ten eersten sich selven van 
een oude ingesogen leere te ontkleeden : te meer aengesien men ge- 
looft, dat alle naturelijcke wetenheyt in Galeno is uytgestort ; en 
aengesien dat sijne gansche leere en alle medicynsche wetentheydt is 
