396 
I. B. VAN HELMONT, EEN SCHEIKUNDIGE 
gegrondt op de vier elementen , en gerijmt op de vier eygendommen 
der selve , te weten op hitte , koude , natheyt en drooghte”. 1 
Met betrekking tot de kennis van het vuur was hij zijne tijdge- 
nooten ver vooruit. Op verschillende plaatsen verklaart hij duidelijk 
dat het vuur noch een element is in de beteekenis door amstoteles 
daaraan gehecht, nóch een samenstellend deel der stof. »Ick en ge- 
loove niet dat Godt een element des viers geschaepen heeft, veel 
min dat het soude invermengt worden in alle geboorte en gestel- 
tenisse der lichamen te meer , dat ick bewesen hebbe dat geen vier 
en kan substantie wesen. Dus valt hier omleegh het getal der vier 
elementen.” 2 
Warmte en koude waren geen stoffelijke dingen, slechts abstracte 
kwaliteiten. 3 
Hij onderscheidde tevens het vuur van het licht, verklaarde zijne 
werking op onderscheidene lichamen 4 en stelde met behulp van ver- 
schillende scheikundige processen een schaal samen , waarop verschil- 
lende warmtegraden vermeld werden. 5 
Hij kende de volumevermindering van de lucht bij verbran- 
ding , verklaarde tevens dat de vlam niets anders was dan rook en 
deze op zijne beurt niets dan gas. 6 * Verder beschreef hij de eigen- 
schap van sommige lichamen om onder den invloed van het vuur 
gasvormige producten te leveren, welke hij, in afwijking van het 
gebruik , Gas 7 noemde , zeer wel overtuigd , dat deze luchtvormige 
stoffen met de dampkringslucht of de dampen geen ander punt van 
overeenkomst of gelijkheid bezaten dan hunne aggregatie-toestand. 
Van uelmont was de eerste die het woord gas bezigde voor de lucht- 
vormige stoffen die toenmaals niet tot een vloeistof konden worden 
verdicht. (Gas est spiritus non coagulabilis.) 8 
Eveneens verwierp hij het tweede van de door aristotelks ge- 
noemde elementen, »de aarde”, wijl dit in water kon worden ver- 
anderd. Slechts lucht en water voldeden te dien aanzien aan de 
1 Dageraad. 61. 
2 Idem 64. 
3 Ort. Med. 82. 
4 Idem 187. 
5 Idem 206. 
6 Idem 84. 
' Idem 72. 
8 Idem 73. 
