UIT HET BEGIN DElt XVIie EEUW. 
397 
gestelde eischen , slechts deze waren de grondstoffen van alle lichamen ; 
dientengevolge noemde hij ze »elementa primigenia”. 1 Daarenboven 
beschouwde hij ze niet als kwaliteiten , maar als samenstellende deelen 
der materie. »Waaruyt ick besluyte, dat Godt in den tijdt en voor 
het scheppen des daeghs , schiep lucht en waeter. En in den selven 
nu uyt het water maeckte hy d’ aerde , dat is het sandt ; want het 
sandt , noodigh sijnde tot eenen grondt en bodem aen den Prince 
der Schepselen, moeste ten eersten worden. Waerom eyndelijk ick 
maer en bevinde de twee oprechte eerstelijcke elementen te weten 
lucht en water.” 2 
Het aandeel van het water aan de samenstelling der lichamen wist 
hij op een voor dien tijd vrij aannemelijken grond aan te toonen. Zoo 
bijv. uit het optreden van water bij de verbranding van wijngeest, 
olie en meer andere brandbare zelfstandigheden. 3 
Bij het volslagen gemis aan inzicht van de samenstelling der orga- 
nische lichamen konden tegen deze opvatting geen grondige bedenkingen 
worden gemaakt. Het experiment bleek in overeenstemming te zijn 
met de theorie. 
Op een andere plaats trachtte hij het aandeel van het water aan de 
samenstelling der lichamen af te leiden uit het groeien van planten 
in een met zuiver water vochtig gehouden aarde , 4 of uit dat van 
de in het water levende dieren en planten , en in overeenstemming 
daarmede , uit het ontstaan der mineralen. 
Ofschoon minder gelukkig in de keuze dezer laatste voorbeelden , 
blijkt ook hier op nieuw zijn streven om de theorie door het experiment 
te bevestigen. 
Als element kon het water nooit vernietigd worden , ook dan niet 
wanneer het een andere gedaante aannam. Geheel in tegenspraak met 
de heerschende begrippen was waterdamp niet anders dan verdund 
water , 5 welke damp evenmin lucht kon worden als deze zich ver- 
dichten tot water. »Doch noyt water en was tot lucht, noch lucht 
tot water gekeerd. 6 
Er bestonden echter naar zijn oordeel twee soorten van water- 
1 Ort. Med. 52—58. 
3 Dageraad. 6 5 . 
3 Ort. Med.. 72, 104—105. 
4 Dageraad. 60. 
5 Ort. Med. 67, 7*3. 
fi Dageraad. 65. Ort. Med. 61—67. 689—690. 
