398 
I. B. VAN HELMONT, EEN SCHEIKUNDIGE 
damp, n.1. : die van kokend en die van koud water; de laatste be- 
antwoordde aan de eigenschappen van een gas ofschoon zij zich onder 
zekere omstandigheden tot water verdichtte. 1 De beteekenis van den 
waterdamp in de dampkringslucht — zoo al niet gekend — werd 
althans vermoed. 
Terecht merkt de geschiedschrijver gmelin bij dit punt op: » Hoe- 
ver zouden deze beschouwingen van helmont gebracht hebben, indien 
hij den hygrometer gekend had ; voor ’t minst wist hij althans dat 
water in een toestand kan voorkomen waarin het niet meer nat maakt.” 2 
De drie-elementen-leer : zwavel , kwik en zout van paracelsus , 
was evenals die van aristoteles in strijd met zijne opvatting van 
de elementen en de samenstelling der lichamen , wijl deze noch als 
onveranderlijk , noch als op zich zelfstaande lichamen waren te be- 
schouwen. 3 
Vooreerst waren zij te zeer van elkander onderscheiden, ten andere 
gemakkelijk in elkander om te zetten, en ten slotte vonden zij alle 
hunnen oorsprong in water. 4 
Van helmont’s definitie van element was meer in overeenstem- 
ming met die , welke een halve eeuw later door boyle werd vastgesteld 
en in hoofdzaak nog door ons is behouden. 
Volgens van helmont zijn elementen, lichamen, die , ofschoon som- 
mige eigenschappen met elkaar gemeen hebbende , nochtans ten op- 
zichte van elkander onveranderlijk zijn. Het denkbeeld der onverander- 
lijkheid, of naar onze spreekwijze der onmogelijkheid om deze lichamen 
met de staande hulpmiddelen in nadere bestanddeelen te ontbinden , 
stond van helmont dus voor den geest. 
Niet onopgemerkt mag het tevens blijven op welke voortreffelijke 
wijze hij zijne denkbeelden dienaangaande trachtte toe te lichten. 
Volgens de heerschende begrippen waren lucht en water in geen 
enkel ander opzicht van elkander onderscheiden , dan in hunnen 
aggregatie-toestand. Water kon evengoed in lucht, als lucht in water 
veranderd worden. 
In den zin van van helmont waren het — naar wij zagen — • 
elementen , ten opzichte van elkander onveranderlijke lichamen. 
Wenschte hij nu zijn gevoelen te doen zegevieren, dan moest 
1 Ort. Med. 75 — 77 . 
2 Gmelin, Geschichte der Chemie. T. 544. 
3 Ort. Med . 104—105. 
4 Idem 53, 104 — 105. 
