402 
I. B. VAN HELMONT, EEN SCHEIKUNDIGE 
lichamen verkregen , van de dampkringslucht , maar tevens onder- 
scheidde hij de gassen van de dampen door de niet samendrukbaar- 
heid van de eersten ten opzichte van de laatsten. Het vermeende ver- 
band tusschen lucht en water werd — zooals wij zagen — eveneens 
nadrukkelijk bestreden. Naar zijne meening was een gas minder dicht 
dan damp , maar dichter dan lucht. 
Voorts beschreef hij verschillende gassen en sommige hunner eigen- 
schappen als: het koolzuurgas, 1 het zoutzuurgas , 2 het mijngas, 3 
het stikstofdioxyde 4 en het gas dat bij verbranding van zwavel ont- 
staat 5 , hoewel hij , bij gebrek aan doelmatige toestellen om ze op te 
vangen , hen dikwijls met elkander verwart. 
Hij ontdekte het koolzuurgas bij het verbranden van kolen , in de 
lucht der hondsgrot en van andere holen , in wijn- en bierkelders boven 
gistende vloeistoffen , alsmede bij het opbruisen van verschillende 
lichamen door zuren en in het mineraalwater te Spa. De eigenschap 
om brandende voorwerpen uit te blusschen of dieren te dooden , 
kende hij uit ervaring. Bij het zwaveldioxyde bemerkte hij dat 
het ongeschikt was om de verbranding te onderhouden en bij het 
stikstofdioxyde de eigenschap om met dampkringslucht de roode 
dampen te vormen van stikstoftetraoxyde. 6 
Tevens vestigde hij de aandacht op de zich bij verhitting van sal- 
peter ontwikkelende zuurstof, waaraan hij een naam gaf, bijna gelijk- 
luidend met dien , waarmede scheele ruim een eeuw later dit gas 
aanduidde 7 . 
Geen wonder dat een man als van helmont , zoo geleerd , zoo ver- 
maard , richting kon geven aan de heerschende denkbeelden van zijn tijd. 
Zijne beschouwing , zijn voorstelling van nog onopgeloste vraag- 
stukken en vooral in sommige opzichten zijne methode van onderzoek 
dienden anderen tot richtsnoer bij hunne verdere nasporingen. Van- 
daar het groote gewicht aan zijn gevoelen gehecht aangaande de al- 
chemie , maar niet minder ook aan zijne proeven en ontdekkingen 
in de scheikunde. 
1 Ort. Med. 106—108. 
2 Idem 423. 
3 Idem 87—95. 
4 Idem 424. 
8 Tdem 163. 
6 Gmelin, Geschichte der Chemie 1. 534—536. 
7 Idem 536. Ort. Med. 423. 
