W E T E N S C H A P P E L IJ K B IJ B L A D. 
STERREKUNDE. 
Kaart van den sterrenhemel. — De admiraal Mouchez, directeur van het obser- 
vatorium te Parijs, deelde aan de akademie van wetenschappen aldaar, in haar 
vergadering van den 17 den October mede, dat er goede voortgang wordt gemaakt 
met het vervaardigen van de hulpmiddelen, die dienen moeten om langs photogra- 
phischen weg een kaart van den sterrenhemel te ontwerpen. Het laat zich aanzien dat 
tegen het einde van het volgend jaar tien photographische teleskopen gereed komen. 
Zeven daarvan worden te Parijs, de drie overige te Dublin vervaardigd. Zij moeten 
op verschillende observatoria in Frankrijk, Spanje, Zuid-Amerika en Australië dienst 
doen. v. d. v. 
NATUURKUNDE. 
Voortplantingssnelheid van het geluid in door nauwe buizen omsloten lucht- 
kolommen. — Men weet dat wanneer die snelheid berekend wordt naar de formule 
van newton , de uitkomst ongeveer 16 pet. kleiner is dan die uit de beste proef- 
nemingen gebleken is de ware te zijn. Die berekening toch geeft bijna 280 Meter 
in de seconde , zij is bijna 333, in beide gevallen voor droge dampkringslucht bij eene 
temperatuur van 0° C. Men weet ook dat laplace heeft aangetoond hoe en waar- 
door dit verschil ontstaat: door warmteveranderingen namelijk, welke door de op- 
volgende verdichtingen en verdunningen in hel gas ontstaan, en dat hij den weg 
heeft gewezen om deze in rekening te brengen op eene wijze , die de theoretische 
uitkomst met die der praktijk in volkomen voldoende overeenstemming bracht. Voor- 
loopig echter was deze overeenstemming slechts een theoretische. Want een der beide 
grootheden, wier waarden laplace in de formule leerde invoeren, was nog niet 
bekend. Maar rechtstreeksche , experimenteele bepalingen van deze bevestigden later, 
op de meest overtuigende wijze, laplace’s theoretische uitkomst. 
Doch ongeveer te gelijker tijd deed zich een nieuwe zwarigheid op. In newton’s 
formule kwamen noch de trillingswijdte — dat is voor het geluid de sterkte daarvan — 
noch de golflengte — dat is in het genoemde geval de hoogte van den toon — 
voor, en volgens die formule dus moest de voortplantingssnelheid van die beide 
grootheden onafhankelijk zijn. En daar werden, door bijzondere omstandigheden 
eerst slechts in hoofdtrekken en langzamerhand in bijzonderheden, de uitkomsten 
3 
