18 
WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 
bekend der proefnemingen van begnault, die niet alleen voor de gemiddelde snel- 
heid een kleiner getal had gevonden dan het boven gegevene van onze landgenooten 
MOLL en van beek, maar een invloed daarop van irillingswijdte en golflengte 
duidelijk had erkend, rechtstreeks tegen de uitkomsten der klassieke proefneming 
van BIOT in de Parijsche catacomben. 
Korten tijd na het bekend worden van deze uitkomsten van begnault — in 1866 — 
gaf ik in mijne »Natuurkundige stellingen” reeds aan wat ik meende de oorzaak te 
zijn van de afwijking in die uitkomsten. Mijns inziens lag die in het feit dat newton 
en laplace elk op zijne beurt gerekend hadden en moll en van beek gezocht 
hadden de voortplantingssnelheid te bepalen in eene praktisch onbegrensde ruimte, 
terwijl begnault die bepaald had in metalen buizen. De wanden daarvan, zoo 
meende ik, moesten, of konden althans, door opname en afgifte van warmte den 
door laplace erkenden invloed der verdichting en verdunning verminderen, dus de 
voortplantingssnelheid vertragen, en die vertraging kon dan zeer wel een ander bedrag 
hebben voor verschillende goflengten en trillingswijdten. En dit alles moest dan des te 
duidelijker zijn, naarmate die buizen nauwer waren. 
Reeds de een paar jaren daarna bekend geworden uitkomsten van kundt beves- 
tigden mij in deze opinie. Diens proefnemingen hadden ten doel een van de tot 
dien lijd gevolgde methoden geheel verschillende wijze van onderzoek ter bepaling 
van de voortplantingssnelheid, in verschillende gassen , op hare juistheid te beproeven. 
Ook zij betroffen de voortplantingssnelheid in buizen. Kundt vond dat die snelheid 
des te geringer was, naarmate de buizen nauwer waren, en dit wel des te meer, 
naarmate de overgebrachte tonen lager waren. 
Thans heeft baille ( Journal de physique (2) V] p. 493) die geheele zaak aan 
een nieuw, en naar het mij voorkomt zeer behoedzaam en nauwkeurig onderzoek 
onderworpen. Zijne buizen waren : 
l n Een geelkoperen van 6 cM. middellijn en 299,87 M. lang. In de lucht daarin 
vond hij , als uitkomst van drie proevenreeksen op verschillende dagen , een voort- 
plantingssnelheid , bij 0° C. , van gemiddeld 309,4 M. in de seconde. 
2°. Een buis van dezelfde stof van 79 M. lengte en slechts 5 m.M. middellijn. 
De lucht hierin gaf een voortplantingssnelheid, bij 0° als boven, van 281,4 M. in 1". 
3°. Een glazen buis, uit een aantal aaneengevoegde stukken bestaande, ter ge- 
zamenlijke lengte van 61,4 M. en waarvan de middellijn gemiddeld bedroeg 4,3 m.M. 
De voortplantingssnelheid daarin bedroeg bij 0° 282,4 M. in 1". 
Zijne vrij uitvoerige verhandeling bevat niet alleen de bijzonderheden van deze 
uitkomsten en van de wijze waarop zij zijn verkregen, maar ook een aantal zeer be- 
langrijke discussien van hare waarde en van den invloed , welken bijomstandigheden 
daarop hebben kunnen uitoefenen. ln. 
De bepaling van gas-volumina. — Gewoonlijk verifieert men de verdeeling der 
buizen, in gebruik bij de bepaling van gas-volumina, door in die buizen kwik te 
