WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 
73 
die, onder elkander gemengd, licht verspreiden. Een dier stoffen, het lucifer me , 
is kristalliseerbaar , in water, petroleum, benzine en ether goed, in alcohol weinig 
oplosbaar. De tweede stof, luciferase , behoort waarschijnlijk tot de oplosbare fer- 
menten. Beide stoffen te zamen roepen in het proefglas den lichtschijn in ’t leven; 
ieder afzonderlijk is daartoe niet in staat. (Naar Humboldt , Eebr. 1888). 
R. E. D. H. 
PHYSIOLOGIE. 
De associatietijd. — james mac keen cattell heeft in het laboratorium van 
WUNDT te Leipzig merkwaardige onderzoekingen gedaan over den associatietijd. Hij 
bepaalde den tijd , die er noodig is om verschillende denkbeelden met elkaar in ver- 
hand te brengen, te associëren. Hij had b.v. afbeeldingen van dagelijks voorkomende 
voorwerpen en liet die voorwerpen op het zien van de afbeelding opnoemen. Daartoe 
was noodig 0.47 sec. als het voorwerp in de moedertaal, 0,63 als het in een 
vreemde taal werd genoemd. Tn een andere reeks van proeven werd de naam van 
een stad getoond en op het zien van dien naam moest het land worden genoemd 
waarin die stad gelegen was. Of op een maand moest geantwoord worden het jaar- 
getijde. Of op een maand de volgende maand. Of de voorgaande. Of op een schrijver 
de taal waarin hij schreef. Of op het zien van twee getallen van één cijfer moest 
geantwoord worden de som of het product. Hierbij was noodig voor het noemen 
van het land 0,33, jaargetijde 0,41, volgende maand 0,33, voorafgaande maand 
0,62, taal 0,40, som 0,22, product 0,37. (Deze cijfers zijn die, welke verkregen 
werden bij een van de beide personen die voor Cattels proeven dienden. Over allerlei 
omstandigheden, aantal proeven, verschillende proefreeksen aan denzelfden persoon, 
gemiddelde variatie, enz. zie men de oorspronkelijke tabellen). 
In deze gevallen was slechts één antwoord mogelijk. Nu kan men echter ook 
omgekeerd te werk gaan. Men toont den naam van het land en daarop moet een 
in dat land gelegen stad geantwoord worden. Of op een jaargetijde een maand 
daarvan. Of op een taal een schrijver in die taal. Of op een schrijver een werk 
van dien schrijver. Hierbij moet het proefindividu kiezen uit verschillende mogelijke 
antwoorden. Het bleek nu , dat voor het antwoord iets meer tijd noodig was. Zelfs 
verliep er 1,09 sec. tusschen het zien van den naam van een (natuurlijk zeer be- 
kenden) schrijver en het noemen van een zijner werken. Het spreekt van zelf, dat 
hij al dergelijke bepalingen niet de tijd gemeten wordt die voor het eigenlijke hersen- 
proces noodig is, maar de geheele reactietijd, die uit verschillende werkingen be- 
staat: a. omzetting van het licht in netvliesprikkel, b. voortgeleiding van dien 
prikkel naar de hersenen, c. herkenning van het voorwerp, d. zich bezinnen op het 
uit te spreken woord , e. de voor dat uitspreken noodige zenuwgeleiding en spier- 
werking. Hiervan is natuurlijk alleen d de eigenlijke associatietijd. Daar echter a, 
