26 
DE BEPALING VAN DEN OP- EN ONDERGANG DEH ZON. 
gen hoek in fig. 2 en is cirkel nzs beschreven met een straal, gelijk 
aan 0,4 ON. Het snijpunt 2 ; op OZ is dus zoo gelegen dat Oz == 0,4 OZ 
jf 
en dus is ook de 
loodlijn zd gelijk 
aan 0,4 maal de 
loodlijn ZD, d. i. 
zd is gelijk aan ZE 
uit figuur 2. Trek- 
ken wij nu zZ' 
evenwijdig met OS, 
dan is L Z'OS ge- 
lijk aan den hoek 
ZOG van figuur 2 
en daarmede is de 
declinatie der zon 
geconstrueerd. Cir* 
kei nv8 zullen 
wij den hulpcirkel 
noemen. 
Is de zon op de ecliptica het punt Q gepasseerd, dus na 21 Sep- 
tember (fig. 2), zoo komt zij aan de andere zijde van het equator- 
vlak. De constructie om de declinatie der zon te vinden, ondergaat 
evenwel geene verandering. 
De aarde ontvangt haar licht van de zon. De lichtstralen, van 
laatstgenoemd hemellichaam afkomstig, zijn rechte lijnen. Wij mogen, 
wegens den enormen afstand van de zon tot de aarde, n.1. ongeveer 
150 millioen kilometer, al de lichtstralen, die de aarde bereiken, 
als onderling evenwijdige lijnen beschouwen. De eene helft van het 
aardoppervlak ontvangt dus geen, de andere helft wel licht. De grens 
tusschen het donkere en het verlichte gedeelte is een groote cirkel, 
waarvan het vlak loodrecht staat op de richting der invallende zonne- 
stralen. Wij zullen dezen cirkel schaduw cirkel noemen. Door de sche- 
mering mag, nadat de zonnestralen een plaats niet meer rechtstreeks 
bereiken, niet direct alle licht weggenomen zijn, het werkelijk zien 
van de zon aan den hemel heeft met die schemering niet te maken. 
De straalbreking in den dampkring, waardoor de opkomst der zon 
iets vervroegd, de ondergang iets vertraagd wordt, blijft hier buiten 
beschouwing. 
In onze figuur 4 stelt de cirkel met den, in deelen van 5° verdeel- 
