DE BEPALING VAN DEN OP- EN ONDERGANG DER ZON. 
twee punten snijdt. Het eene punt geeft het oogenblik van den op-, 
het andere dat van den ondergang der zon aan. 
Wil men voor een andere plaats der aarde de bedoelde tijdstippen 
kennen, zoo heeft men de breedte dezer plaats te weten en kan 
alsdan de parallel dier plaats in de figuur teekenen en om hare pro- 
jectie als scharnier op het vlak van teekening neêrslaan. Ligt die 
plaats dichter bij den evenaar zoo wordt de cirkel met de verdeeling 
in uren grooter en de lijn »op — onderc( komt dichter bij het middel- 
punt, waaruit dadelijk volgt, dat de gevraagde tijdstippen dichter bij 
6 uur voor- en 6 uur namiddag zijn gelegen, m.a.w. de teekening 
laat duidelijk zien dat de verschillen tusschen dag en nacht naar den 
evenaar toe afnemen. Voor plaatsen op den evenaar gelegen komt 
de zon altijd om 6 uur op en gaat zij ook altijd om 6 uur onder. 
Is de plaats dichter bij de pool, zoo is het mogelijk dat de parallel 
den schaduwcirkel niet meer snijdt. In dat geval gaat de zon voor 
bedoelde plaats op dien dag noch op noch onder, d.i. de plaats 
heeft voortdurend de zon aan den hemel of wel het is het geheele 
etmaal nacht. 
Men kan zelfs omgekeerd handelen en dan daaruit bepalen wan- 
neer voor een gegeven plaats, die minder dan 23^^ van de pool ver- 
wijderd is, de zon voortdurend aan den hemel staat, of wel voort- 
durend onder den horizon is. Stel de plaats ligt 16^ van de pool 
verwijderd, dus op 74'^ noorderbreedte. Men trekt dan eerst de lijn, 
die in de figuur als schaduwcirkel is aangegeven, want deze snijdt 
den verdeelden rand op van de pool. In het middelpunt trekt 
men een lijn loodrecht op de vorige lijn en naar rechts. Zij geeft 
de zonsrichting aan. Men trekt uit haar uiteinde een lijn evenwijdig 
aan den equator. Deze snijdt den hulpcirkel in twee punten. De stralen 
bij deze twee punten beboerend snijden den rand op twee plaatsen 
n.1. 6 Mei en 6 Augustus. Bedoelde plaats heeft van 6 Mei tot 6 
Augustus voortdurend ))dag«. Door de eerste lijn te trekken aan de 
andere zijde der aardas krijgt men een anderen ))schaduwcirkel« en 
bepaalt daarmede dat bedoelde plaats van 6 November tot 6 Februari 
snachto: heeft. 
Men kan op de teekening meerdere »datum((lijnen trekken, b.v. 
om de 15 dagen en dan de uren van op- en ondergang der zon er 
bij bepalen. Men verkrijgt dan een overzicht van de verandering dier 
uren. Men ziet dan dat die verandering het grootst is als de data 
van dag- en nachtevening, d.i. 21 Maart en 21 Sept. genomen worden. 
