DE BEZIELINGSTHEORIE. 
109 
de verschillende aanleidingen. Uit de werkzaamheid van het orga- 
nisme spreekt dus oordeelkunde ; nu kan geen oordeel tot stand ko- 
men zonder gewaarwording , wil en voorstelling — en uit de aanwe- 
zigheid van zintuigen en geleidingsbanen vooi* prikkels bij planten 
moet het bestaan daarvan worden afgeleid. 
Daar dit verder de elementen zijn van het zieleleven, hebben wij 
ook het recht, om de aanpassingen van de planten toe te schrijven 
aan een zielswerkzaamHeid bij die planten. VoorJoopig komt het er 
niet op aan of wij deze als bewust, dan wel als onbewust op hebben 
te vatten (dat wordt dan' toch nog toegegeven 1) Daaromtrent kan 
bij den huidigen stand van ons biologisch weten nog geen zeker oor- 
deel worden uit gesproken. (( 
»De plantenziel is derhalve de som van alle reacties der ziel en 
daarom de oorzaak van alle onmiddellijke aanpassingen. cc 
Verder: »Deze in het lichaam bezige zielskracht werkt nu zoo: 
daar zij niets anders is dan de eigenschap der cellen, waardoor deze 
waarnemingen doen, ondervinding verkrijgen en, tengevolge van 
oefening, vroegere ervaringen toe kunnen passen op nieuwe op haar 
werkende prikkels, moeten wij ons haar werkzaamheid zoo denken, 
dat zij het lichaam in staat stelt om de stoffen, waarover het kan 
beschikken of die het kan bemachtigen, nuttig aan te wenden, elk 
naar haar eigenschappen. « 
Als voorbeeld gebruikt hij de insektenetende zonnedauw. Deze plant 
leeft in moerasgrond, die weinig stikstof bevat; daarom ontwikkelen 
haar cellen een plasmatische werkzaamheid, die opgewekt wordt door 
de behoefte, geleid wordt door de waarneming en door een uiterst 
eenvoudig redeneervermogen en die dan, naar de mate van en in 
verhouding tot de behoefte, wordt volvoerd. 
Teeltkeus is niet toereikend om het ontstaan van nieuwe soorten 
te verklaren ))orndat zij aanneemt, dat de doelmatigheid van de levens- 
verschijnsels, die moet worden verklaard, al voorhanden is, want de 
toepassingen moeten er (blijkbaar door toeval ontstaan) reeds zijn, 
voordat de teeltkeus er een kan uitkiezen. « 
))De oorzaak, waardoor een aanpassing ontstaat, moet werken met 
een bepaald doel, volgens een teleologisch beginsel en daarom moet 
het organisme, dat zich aanpast, of ook zijn eenheid, de ce]^in staat 
zijn om te oordeelen; dit oordeel moet dan, op grond van gewaar- 
wordingen bepalen, hoe in de behoefte moet worden voorzien. Dit is 
de hoofdleer van de bezielingstheorie.cc 
Francé verwerpt het volmakingsbeginsel van NaGELi en ook den 
invloed van innerlijke oorzaken, met behulp waarvan onderzoekers, die 
8 
