120 
NICOLAAS WITSEN ALS MAECENAS. 
naar ’t klassieke vooi-beeld is hij bij lange niet. Wèl is dat geweest 
de uitnemende Nederlander, wiens leven ik ga schetsen en wiens 
naam U ongetwijfeld bekend is. 
Burgemeester Mr. Nicolaas Cornelisz. Witsen (1641-1717) behoort 
tot de groote figuren uit de geschiedenis der stad Amsterdam, en waar 
met reden de keizerlijke stad aan ’t IJ het hoofd en het hart van ons 
vaderland is genoemd, daar is dan Witsen als veelbeteekenend 
bestuurder dier stad in een zeer belangrijk tijdvak, óók geworden 
tot een man van beteekenis voor de geschiedenis van het Nederlandsch 
gemeenebest. 
In onzen tijd geldt hij als ’t ware voor de personificatie van het 
goede regenten-type uit ’t eind der 17de eeuw. Noemt men de beste 
namen uit dien tijd, dan wordt ook de zijne genoemd, niet alleen 
in ons land, doch ook daar buiten. Niemand minder dan de groote 
Fransche schrijver Voltaire, beroemd om zijne scherpzinnigheid, 
berucht om zijne bijtende spotternij, maar in ieder geval een man, 
wiens oordeel zwaar gewogen heeft, omdat al zijne tijdgenooten gretig 
naar hem luisterden, beeldde reeds dat »WiTSEN-typec( uit, zóó als wij 
het ons thans nog voorstellen. Hij deed dat in zijn leven van Czaar 
Peter den Groote, en in de volgende treffende bewoordingen : 
))Pierre Ie Grand s’ instruisait dans la maison du Bourguemaitre 
Witsen, citoien recommandable è jamais par son patriotisme et par 
1’emploi de ses richesses, qu’il prodiquait en Citoien du Monde, 
envoiant a grands frais des hommes habiles chercher ce qu’il y avait 
de plus rare dans toutes les parties de l’univers, et frêtant des 
vaisseaux a ses dépens pour découvrir de nouvelles terres.« 
In die enkele forsche trekken zien wij Witsen geschetst als een 
Maecenas van groot vermogen, en hem wordt als een bijzondere lof 
toegekend de titel van Wereldburger. Voltaire deed dat in overeen- 
stemming met de opvatting der Grieksche wijsgeeren, die óók zich 
met trots er op beroemden ))kosmopoliet« te zijn. Maar in onzen reis- 
lustigen en snelreizenden tijd, nu eene vooze soort van »kosmopolitisme(( 
een bijzonder goedkoop artikel is geworden, heeft die betiteling als 
»kosmopoliet(( veel van den ouden goeden flank verloren. Men voelt 
er nu iets kouds, iets onverschilligs in, en zij woidt gewoonlijk in 
minachtenden zin gebruikt. Er is misschien nu ook meer reden om 
Schiller’s anti-kosrnopolitische vermaning voorop te stellen : ans Vater- 
land, ans teure, schliess dich an, das halte fest ruit deinem ganzen 
Herzen. Hier sind die starken Wuizeln deiner Kraft. 
Het streven goed vaderlander te zijn is wel de eerste eisch, maar 
