NICOLAAS WITS EN ALS MAECENAS. 
127 
zich wereldburger te voelen tevens, blijft ook nu nog een hooger 
streven. Uitnemend wèl is dat dubbel verlangen, kosmopolitisme 
naast nationalisme, vereenigd in het type van Nicolaas Witsen, 
citoyen du monde — recommandable a jamais par son patriotisme. 
Er is in dien lof een schijnbare tegenspraak, die zijn waarde onge- 
meen verhoogt. 
Het waren navorschingen aangaande den grooten Nederlandsch- 
Indischen natuuronderzoeker Rumphius, die mij er toe brachten, iets 
meer kennis te willen opdoen van diens tijdgenoot Witsen. 
Die weetlust liet zich gemakkelijk bevredigen, n.1. allereerst door 
Van der Aa’s biographisch woordenboek op te slaan, en verder door 
lezing van Witsen’s uitvoerige levensbeschrijving, bewerkt door J. 
F. Gebhard Jr., en in het jaar 1882 door het Utrechtsch Genootschap als 
bekroonde verhandeling uitgegeven. ^ Zoover gevorderd, was mijne be- 
langstelling voor het leven en werken van N. Witsen nog sterk toegeno- 
men, en gevoelde ik lust tot de bronnen der historie te gaan. Des heeren 
Gebhard’s boek berust n.1. voor een goed deel op de briefwisseling 
van Witsen. die aanwezig is in de universiteits-bibliotheek te Am- 
sterdam. Het is eene prachtige verzameling brieven, voornamelijk 
geschreven aan zijn vriend en geestverwant Prof. G. Cuperus, Bur- 
gemeester van Deventer. ïn die brieven vindt men zeer veel wat tot 
de kennis van W'ITSEn, vooral in diens karakter als beschermer der 
wetenschap, dienstig is. Een natuuronderzoeker is helaas te zelden 
in de gelukkige omstandigheid op zijn gebied het genot eener archief- 
studie te smaken, ofschoon toch juist hij in oude natuurhistorische 
bescheiden meer en anders weet te lezen dan een archivaris. Hier 
echter was er voor mij te Amsterdam gelegenheid den WiTSEN-bundel 
te bestudeeren, en er tal van koloniale en natuurhistorische bijzonder- 
heden uit te verzamelen, die, naar ik meen, niet algemeen bekend 
zijn. Gaarne deel ik daarvan een en ander mede, doch wil aller- 
eerst zijn leven verhalen. 
1) Het leven van Mr. Nicolaas Cornelisz. Witsen (1641 — 1717). 
Door J. F. Gebhard Jr. I. Levensbeschrijving. II. Bijlagen met Geslachts- 
lijst. Prijsverhandeling uitgegeven door het Provinciaal Utrechtsch Genoot- 
schap voor Kunsten en Wetenschappen. Met goud bekroond. Utrecht. 
J. W. Leeflang. 1881—2. 
