NICOLAAS WITSKN ALS MAECENAS. 
139 
II 
WITSEN EN DE NATUURWETENSCHAP. 
Ik kom thans tot dat gedeelte dezer schets, waarin ik den lezer 
eenige vruchten mijner eigen studiën in Witsen’s boeken en Wit- 
sen’s brieven kan aanbieden. 
De korte beschrijving van zijn leven, hiervoren gegeven, bood 
daartoe minder gelegenheid: na het vele, dat door N. W.’s biografen, 
bepaaldelijk door den heer Gebhard, reeds is te boek gesteld, zouden 
alleen uitgebreide nieuwe onderzoekingen daartoe aanleiding kunnen 
geven. Eene algemeene opmerking ten opzichte van op archiefstudie 
berustende »critische biographiecnc( zij mij hier geoorloofd. Bij de 
lezing der geschriften over Witsen trof mij ’t zelfde, dat ik vroeger 
ook bij andere lectuur van soortgelijken aard had opgemerkt, n.1. 
dat het enthousiasme b zelfs de onbevangen waardeering van een 
in ’t breede beschouwden en beschreven held zoo licht in de porte- 
feuilles van ’t archief zoek raakt. Niet dat een biograaf zich ten 
koste van zijn studie-object verheffen wil, o neen, maar hij gaat allengs 
toch te veel naar de fouten en gebreken zien, en man vol van taalken- 
nis, geschiedkennis, rechtskennis enz. als hij is, vergeet hij eenigszins 
den reusachtigen afstand tusschen iets in 1700 uitvoeren en dat ge- 
beurde in 1900 alleen nog maareens te overdenken. Dan drukt hij, de veel 
hooger staande, soms in zijn beschrijvenden arbeid tusschen de regels 
door niet al te onduidelijk zijne zelfbewuste overtuiging uit: »dat 
zou ik hem anders geleverd hebben®, of een wrevelig »heeft hij dan 
dat niet geweten®, enz. 
1) Eene zeer degelijke, wèl gedocumenteerde studie over N.W., waarin 
toch dat enthousiasme niet verloren is gegaan, is die van Mr. J. Bodel 
Nyenhuis in Nijhoffs Bijdragen, Dl. X (1856), blz. 240—270. Deze 
schrijver sluit als volgt zijne mededeelingen : ^Vatten wij tezamen, dan 
staat daar het beeld vóór ons van een staatsman, een krijgskundige, een 
geschied- en aardrijkskundige, een oudheidskenner, een wis- en water- 
bouw-kundige, een ervarene in handel en scheepvaart, een natuurkun- 
dige, een plant enkenner, een hoogschatter en kunstkeurder der poëzy, 
vooral der Godgewijde dichtkunst, ja zelfs dat van een teekenaar en 
graveur; terwijl daarbij het voeren van de pen, in onze landstaal althans, 
hem, in aanmerking van den schrijfstijl dier dagen, zeer goed was toe- 
betrouwd, en alle deze menschelijke wijsheid gekroond door de vreeze 
Gods. Bij zoo veelzijdige werkzaamheid, op een zoo bedrijvig tooneel 
door hem uitgeoefend, kan het ons niet bevreemden, de opmerking er- 
gens te lezen, dat in zijn gansche leven niemand hem ooit ledig of 
zonder werk had aangetroffen . « 
