NICOLAAS WITSEN ALS MAECENAS. 
141 
zijn van ’t standpunt des natuuronderzoekers. Ik heb hij mijne 
studiën gebruik gemaakt: voor eerstgenoemd werk van den mij goed- 
gunstig in leen afgestanen kostbaren foliant der A.msterdamsche 
universiteits-bibliotheek, voor laatstgenoemd van Teyler’s fraai exem- 
plaar der z.g. 3^® uitgave, die in 1785 bij M. Schalekamp te Am- 
sterdam is verschenen (de l^te en uitgave bezorgde F. Halma aldaar), 
doch die van de vorige alleen verschilt doordat is toegevoegd eene 
inleiding van P. Boddaert. Zij is gesierd met het in dit ))Album 
der Natuurcc verkleind weergegeven portret van Witsen op 36-jarigen 
leeftijd, een portret dat sympathieker is dan de afbeeldingen die van 
hem bestaan als zwaar gepruikt burgemeester. 
Witsen’s eerste groote werk, Aeloude en Hedendaegsche Scheeps- 
bouw en Bestier, biedt uit den aard der zaak den natuuronderzoeker 
weinig — waarmede niet gezegd zij dat de kennismaking met dit 
wèldoorwrochte boekwerk uit den jare 1671, waarvan R. deHooghe 
de titelprent vervaardigde, de acte van »privilegie(( Johan de Witt’s 
naam voert, en de schrijver zelf grootendeels de alleraardigste platen 
teekende, niet voor elk volop de moeite waard is. 
De inleiding brengt ons al dadelijk Holland’s glorie der 17*^® eeuw 
voor den geest, als wij lezen »dat de masten en rees der schepen, 
die steeds voor Amsterdam ten anker liggen zóó veelvoudig zijn, dat 
zij het gezicht belemmeren en de lucht duister schijnen te maken«, 
en ))dat zelfs eenige dorpen durven stoffen, meer zeegevaarten jaar- 
lijks te kunnen bouwen, als het jaar dagen telt; om niet te spreken 
van een ontelbaar getal van velerlei kleinere vaartuigen, die stroomen 
en meeren der binnenlandsche gewesten bevarens. Diezelfde indruk 
onzer volksenergie blijft u bij in ’t geheele boek. Telkens kan Witsen 
zijne voorbeelden kiezen uit de omgeving, uit het dagelijksche leven. 
De »certers(( der schepen, die hij beschrijft, ontvangt hij van Amster- 
damsche scheepsbouwmeesters als Mr. Dirk Raven en Jan Dirksz. 
Grebber ; het plan der nieuwe haven voor Texel geeft Maarten 
Swaen hem aan de hand. Zijn verhaal van Engelsche scheepswetten 
is eenvoudig de vertaling der instructie, gegeven door de Engelsche 
admiraliteit, en »gevonden in ’t schip de genomen bij Kapitein 
DE Haen((, aangevuld met de nieuwe ordonnantie van Karel II, 
))gevonden in ’t schip de Nagelboom, bij de Hollanders veroverd in 
Juni 1666c(. 
Waar hij van de »zeilen(( en van »het hout voor scheepsbouwoc 
vertelt, geeft hij ons de echte warenk unde der 17<^® eeuw; hij roemt vooral 
de eiken, de Westfaalsche kromhouten en de Rijnsche rechthouten. 
10 
