142 
NICOLAAS WITSEN ALS MAECENAS. 
))I[i het llaagsche voorhout staat een eikeboom geplant bij de eigen 
hand van Keizer Karel, die nog in volle wasdom isc(. Waar hij in 
hoofdstuk 16 de ))Indiaansche(( vaartuigen uitvoerig beschrijft : kanoes, 
jonken, prauws, korkora’s, sjampans, orimbaais enz., daar beschikt 
hij blijkbaar over goede informatie van onze Indië-vaarders. Amster- 
damsche apothekers hebben hem uit eigen ervaring verteld wélke 
voorzorgen noodig zijn om de uitlandsche specerijen en medicijnen 
goed herw'aarts te verschepen, zóó dat foelie niet zwart wordt, benzoë 
niet smelt, gember niet wankleurig woidt, en radix chinae niet vei- 
schrompelt (blz. 40, App.). Het zijn de vermaarde Simon Stevin, 
schrijver van het »nooit volprezen water-wigt«, voorts Witsen’s 
als wiskunstenaar beroemde ambtgenoot Burgemeester Johannis 
Hudde, en de Leidsche hoogleeraar Burchert de Volder, bij wie 
hij voorlichting vindt vooi' hoofdstuk 17 van zijn boek, dat handelt 
over waterdruk en scheepsmeting. 
Neerland’s scheepsbestier schetst hij ons zóó, als dit »op ’s lands 
vloten met berading en goedvinden van den heer Lt. Admiraal Michiel 
de Ruijter(( is vastgesteld. De behoefte aan ijzeren scheepstucht in die 
tijden blijkt daarbij wel uit de strenge stiaffen en zekere w^atergeus- 
achtige zeemansdoorlastendheid straalt door in de bewering, dat men 
het beste vecht met matrozen die heel vroom of die heel goddeloos 
zijn, omdat beide dood en duivel niet vreezen ; ernaar die half-en- 
half zijn durven niet den man aan, want zij schrikken te veel voor 
’t sterven« (blz. 424). De wenken, gegeven voor ’t slavenvervoer (blz. 
435) vloeien blijkbaar meer voort uit vrees voor schade aan deze 
onbenullige handelswaar, dan uit reine menschlievendheid “ . ))Heeft 
gescheept, daarmede voort moetcc zal in zoo’n geval de schipper gezegd 
hebben, in de bewoording van een der aardige scheeps-spreekwoorden, 
die N. WiTSEN in dl. IV van zijn boek opsomt. Hier eene kleine 
keuze eruit: Alles komt af, behalve pompen. — Hij voert bram boven 
bram. — Dat men bestevent, bezeilt men. — Die zeilt boven wind, 
ziet wat hij vindt. — Dure schepen blijven aan land. — Geen twee 
groote masten dienen op één schip. — Ik ben grooter zee ovei’ge- 
1) Zoo op blz. 390, Art. xxxix: »Zoo iemand binnen scheepsboord 
eenig mes trekt met een euvelen moede, zonder nogtans smart te doen, 
zal hij met een mes door de hand aan de mast gestoken worden en 
daaraan blijven, totdat hij ’t zelve doortrekt«. 
2) »Die slaven voert behoort niet te verzuimen schutten langs en dwars 
scheeps te zetten, want anderszins, bij storm, dat het schip zeer helt, 
vallen de naakte zwarten lichtelijk over elkander naar het laagste van 
het schip, ’t geen schipbreuk kan veroorzaken«. 
