NICOLAAS WITSEN ALS MAECENAS. 
143 
varen. — Laat ze pompen, die kou hebben. — Met de laatste sche[>en 
zeil gaan (d. i. te zeer zemmelen, N. VV.). — Onder een staand zeil is 
gO(;d roeien. — Hij is schipper te voet. — Hij heeft zijn poos te roer 
gestaan (d. i. genoeg en veel geleden, zegt N. W.). — Zee en lucht 
is aan malkander (d. i. het stormt, N. W.). 
Wij nemen hierbij afscheid van ))Scheepsbouw« — met een vraag: 
bestaat er voor ’t heden een soortgelijk werk, even degelijk gesteld 
en even fraai verlucht? De opvoedkundige waarde van zoo’n boek 
voor een volk als ’t onze, dat óók een toekomst heeft »op zee«, is 
zekerlijk niet gering te schatten. 
Veel rijker is voor dit ))Album(( de oogst in ’t groote boek over 
Tartarije. Zooals wij zagen, heeft N.W. reeds als jongeling, in 1664, tijdens 
zijn verblijf te Moscou een aanvang kunnen maken met de studiën 
over Tartarije, die hij tot op hoogen leeftijd voortzette. Van geleerden, 
van kooplieden, van zendelingen, stroomden in de deftige Amster- 
darnsche burgemeesterswoning aan de Keizersgracht vele jaren 
achtereen de berichten samen uit allerlei streken van Azië, streken, 
die zelfs nu nog, ten spijt van het verbeterd verkeer, voor een goed deel 
ten-a incognita gebleven zijn. Steeds wedei' wist Burgemeester Wïtsen, 
man van invloed door zijn ambt zoowel als door zijne kunde, nieuwe 
correspondenten op te sporen, en met hen een verstandig geleide 
briefwisseling in gang te houden. Zoo groeide voortdurend zijn schat 
van wèl geordende aanteekeningen, en was hij om zijne ongemeene 
kennis der Midden- en Noord-Aziatische landen vermaard tot verre 
buiten de Republiek. Daarom zonden, zelfs ongevraagd, reizigers 
hem hunne reisverhalen en reiskaarten toe, en is zijn boek zoo in 
werkelijkheid datgene geworden wat de Duitschers eine reiche Fund- 
grube des Wissens plegen te noemen. 
N. W. hei-denkt in de voorrede van zijn heerlijk werk — dat aan 
den ’Czaar Peter Alexewitch is opgedragen, — dankbaar hen, die 
hem bijstonden gedurende de meer dan 35 jaren, dat hij aan dit 
boek zijn vlijt wijdde. Hoe hij gelegenheid had met vele Mongolen, 
Grieken en Perzen, en met personen, die zich als gevangenen als 
anderszins daar hadden opgehouden, over die verre landen te spreken; 
hoe Chineezen. die ))Tartarijeft achter den Chineeschen muur hadden ge- 
zien, geschriften over dat land voor hem vertaalden. Hoe hij voorts zijne 
berichten ontving van Nederlanders, welke in ’t Oosten, tot in de 
Chineesche steden Peking en Hoksien leefden. Eenigen dezer landge- 
nooten — ons deels van elders uit de geschiedenis bekend, — noemt hij 
met name, zoo de gezanten der Staten-Generaal te Moscou en te Con- 
