144 
NICOLAAS WITSEN ALS MAECENAS. 
stantinopel, J. W. van Keller en L. Warner, de consuls, of, zooals 
W. het uitdrukte de »gezaghebbers der Nederlandsche belangen« te 
Ispahan (in Perzië) en Smyrna, Herbert de Jager ^ en de Hochepied, 
verder de vermaarde Dr. Cleijer te Batavia, die vroeger Cie’s opper- 
hoofd in Japan was, de arts Engelbert Kaempfer, beroemd als de 
geleerde schrijver der Amoenitates exoticae en der geschiedenis van 
Japan, en voorts een reeks van dienaren der O. I. C. Dat hij met 
vele hoogleeraren hier te lande in briefwisseling was, blijkt her- 
haaldelijk; bekend is ook zijne correspondentie met den Duitschen 
oriëntalist J. Ludolf (fFrankfort, 8 April 1704). Veel wordt voorts in 
Witsen’s boek de naam genoemd van een Vlaamsch Jezuiet in China, 
Pater Febdinand Vkrbiest, die een figuur van beteekenis in die 
gewesten is geweest; hij leerde aan den keizer Khang-hi (1662 —172>2) 
de wiskunde en wekte diens weetlust zóó op, dat de Keizer zelf 
Euclides ging vertalen, en te Peking een sterrenwacht bouwde. De 
pater overleed aldaar in 1688 en werd op ’s Keizers last met buiten- 
gewonen luister begraven. 
Van alle die briefwisselingen vinden wij in het werk over Tartarije 
de resultaten. De natuurhistorische documenten in Witsen’s boek 
zijn natuurlijk minder belangrijk dan de geographische, maar toch 
nog zdö talrijk, dat ik ze hier niet alle kan noemen. In onzen tijd 
is in de natuurwetenschap zekere geringschatting voor oude boeken,. 
— wat hypotheses en theorieën betreft gew'ooniijk ten rechte, wat 
feiten en waarnemingen betreft vaak ten onrechte. Niet alleen voor 
de historische ontwikkeling onzer kennis dient men tot de werken 
van vorige eeuwen terug te gaan, ook om de oorspronkelijke, frissche 
beschrijving te vinden van allerlei nu lang bekende en daarom ook 
wel eens halfvergeten zaken en verschijnselen, die — omdat zij van 
eeuw tot eeuw, van schrijver tot schrijver, werden overgeleverd, — 
in de nieuwste boeken zich vaak nog slechts afgesleten, verkreupeld, 
laten terugvinden. 
Zoo vindt men op artsenijkundig en warenkundig gebied in 
Witsen’s boek een goede beschrijving van asbest (I, 260), van 
kaurigom (I, 175), van castanospermum (I, 183), van muskus en 
1) N. W. schetst hem in een brief aan Cuperus uit 1713 als volgt: 
»Herbert de Jager, een boerenzoon van Zwammerdam, dien ik voor 
30 of 40 jaren naar O.-Indië heb geholpen. Hij was een discipel van 
Golius, verstond alle orienlaalsche spraken. Zijne geleerdheid was oor- 
zaak dat hij arm stierf op Batavia. Hij heeft een schat van geleerde 
aanteekeningen nagelaten, doch alle verwaarloosd, zijnde schier niemand 
bij ons curieus. « 
