NICOLAAS WITSEN ALS MAECENAS. 
149 
))fraaiigheden«, zooals men toen zeide. Behalve de brieven van en 
aan Cupekus bezit de Amsterdamsche bibliotheek er ook, gewisseld 
tusschen Witsen en Van Leeuwenhoek, Van Riebeek, De Vlaming, 
Van der Stel, De Jager; voorts de door Witsen ontvangen rappor- 
ten uit Batavia, Padang, Ceylon, Suriname, Curaqao, Jamaica, Smyrna, 
Tiipoli enz. Met verbazing ontdekt men hier een verslag over de 
goudmijnen van Zuid-Afrika, over de bodemgesteldheid van Madagascar ! 
Het zou eene zeer bonte opsomming worden, indien ik u alles 
wilde noemen wat in de briefwisseling met Cuperus zelven behandeld 
wordt. Zijn groot Tartaarsche werk, en zijn bewindhebberschap der 
Oost-Indische Compagnie, geven hem telkens aanleiding tot aardige 
mededeelingen. ’t Is een zeldzaam genoegen nu na meer dan twee 
eeuwen die oude brieven van Witsen en Cuperus ter hand te nemen 
en te lezen, die innige gedachtenwisseling van twee hoogstaande 
mannen, uitmuntend in kennis en vroomheid; elkander als vrienden 
opvoedend in ’t zuiver genot van wetenschap en beschouwing Van 
de natuur. Naast hunne geleerde vertoogen verzuimen zij niet el- 
kaar de kleine gebeurtenissen des dagefijkschen levens te verhalen ; 
over en weer worden geschenken gestuurd (N. W. zorgt o.a. trouw 
voor »tea boy met witte punten®), boeken geleend of ter lezing aan- 
bevolen, raad gegeven, enz. »Ik heb dezen brief geschreven onder 
het vrolijkwezen van eenige jonge vrienden, die een van mijne doch- 
ters, de bruid zijnde, waren komen vergezelschappen®, schrijft de 
bejaarde Burgemeester Cuperus, en in een der allerlaatste brieven, die 
van Amsterdam naar Deventer gingen, niet meer bestemd voor Cuperus, 
doch voor haar, die hem aan zijn sterfbed verzorgde, klaagt de oude 
Witsen: »het hart perst mij van angst over de krankheid van hem, 
die ik altoos bemind heb als de appel van mijne oogen®. 
Doch ’t is niet noodig, over dat intieme deel der briefwisseling veel 
uit te weiden. Men gevoelt het haast als eene onbescheidenheid, wanneer 
men deze zorgvuldig toegevouwen brieven weder opent, en ’t zand 
wegklopt er twee eeuwen geleden tot droging van den inkt opgestrooid. 
Mij bepalend tot eenige wetenschappelijke, en vooral koloniale zaken, 
noem ik als belangrijke documenten der Amsterdamsche Witsen- 
bundels eene beschrijving van Ceylon door Rijklop van Goens in 
1675 aan Witsen gestuurd, een rapport over Sumatra’s westkust uit 
1713, eene gekleurde kaart van ’t nu nog steeds onbekende Ceram 
en de beschrijving der menschenetende Alfoeren op dat eiland, en der 
Papoea’s op N. Guinea, eene verhandeling over de ))melkzee® bij 
Amboina en de oorzaak van datnatuurverschijnsel, een brief over de vo- 
