150 
NICOLAAS WITSEN ALS MAECENAS. 
gelnest-klippen aan Java’s zuidkust; over den orang-oetan van Borneo; ^ 
over de witte negers (albino’s), die »kakkerlakken(( genoemd worden 
naar hun lichtschuwheid; over de Noach-schelpen der Molukken, over 
de Amerikaansche spinnekoppen, zoo groot omtrent als de palm van 
een hand (Mygale), over de levendbarende padden van Suriname, 
over de eilanden St. Paul en Amsterdam, over allerlei bijzonderheden 
van ’t groote Zuidland, enzoovoort. Meent niet, dat dit een geschrijf 
was, waar w^einig achter stak. Eén voorbeeld slechts: in deze brief- 
wisseling vernemen wij hoe hij sedert 1696 bezig was de aandacht 
van een zijner Indische correspondenten, den lateren Gouv. Gen. Van 
Hoorn, te vestigen op de overbrenging der koffieplant naar Java. En 
wat leert de geschiedenis? Dat Witsen inderdaad de »auctor intel- 
lectualiscc geweest is der Indische koffiecultuur, die ons in ’t verleden 
1) »Zal ik ze apen of halve menschen noemen, weet ik niet; het zijn 
dan dieren die gevonden worden op Borneo, in de woestijnen of don- 
kere bosschen; zij hebben bijkans de grootte van een mensch of kin- 
deren oud 12 — 14 jaar omtrent; gaan op de achterste voeten als een 
mensch, de gedaante is den mensch gelijK, uitgezonderd dat zij gansch 
ruig zijn. Sommige zijn pikzwart, andere ros en geelachtig. Men zegt 
dat zij bijkans menschelijke zinnen hebben. « Brief van N. Witsen, 1 
Januari 1713. 
2) Deze maakten een der bijzonderheden uit van zijn natura- 
liën-kabinet, dat voorts prijkte met paradijsvogels, kameleons, vliegende 
draken, een armadillo of schubdier, en waartoe vooral behoorde een 
keur van conchyliën. Alleraardigst is ’t hier volgend kijkje van Cuperus 
in dat kabinet : 
»Voulez-vous, Monsieur, que je vous entretienne a cette occasion 
d’une espèce de miracle de la Nature? Mons. Witsen, bourguemaitre 
a Amsterdam, a un cabinet de serpens et d’autres animaux qui sont 
venus des deux Indes, et qui se conservent dans des phioles pleines d’eau 
de vie ou de quelqu’ autre liqueur. J’y ai vu de grands crapauds qui 
font leurs petits en grande quantité par Ie dos. II y en a trois, on voyait 
les petits de 1’un sortis a demi du dos, et les dos des autres étoient 
remplis de pustules, d’ou sortoient les petits quand on frappoit avec un 
petit baton au temps de leur terme, lorsque les mères étoient encore en 
vie. Une chose aussi extraordinaire plut tant au Czar de Moscovie, que 
Sa Majesté demanda la première phiole, dont Mons. Witsen lui fit 
présent. Les curieux pourront s’excercer la-dessus, et rechercher com- 
ment une chose si merveilleuse peut arriver. Mr. Witsen m’a promis 
de s’en informer de ses amis de Suriname, car ces crapauds viennent 
de la, et eet illustre magistrat doit les prier d’observer avec exactitude 
tout ce qui regarde la propagation de ces animaux vénimeux.« 
Brief van Cuperus aan den abt Bigkon, d. Deventer, 23 Nov. 1708. 
