NICOLAAS WITSEN ALS MAECENAS. 
151 
als dwang-cultuur op Java millioenen heeft opgebracht, en, mits als 
vrije cultuur, dit in ruime mate ook in de toekomst zal kunnen 
doen. Hij was het, die half verzoekend, half bevelend, gezorgd heeft 
dat die kostbare Arabische struik via Suratte naar Batavia is over- 
geplant, en hij ook in den Amsterdamschen Hortus medicus gekweekt 
werd om, bij ’t mogelijk mislukken der eerste pogingen, daai' voor 
den vervolge een voorraad van kiernbaar zaad te winnen. ^ Van den 
Amsterdamschen tuin was N. W. ambtshalve »curatorc<.; Prof. Commrlin 
en Boerhaave beiden roemen in hunne geschriften ten zeerste de 
verdiensten, die N. W. zich voor de botanie in deze eerefunctie wist 
te verwerven. 
WiTSEN is het, die zijne medebewindhebbers der O. I. C., hoe weinig 
))curieus(( naar naturaliën ze ook zijn mochten, weet over te halen 
tot eene wetenschappelijke expeditie naar Australië, en hij betaalt 
uit eigen beurs de twee schilders, die bij dien tocht te scheep besteld 
zijn om alles af te malen wat zij in »Nova Hollandia« zeldzaams 
zullen bejegenen. Evenzoo liet hij alle dieren van Kaapland met hun 
kleuren naar het leven afteekenen en zich bericht zenden aangaande 
hun eigenschappen. 
WiTSEN is het, die Czaar Peter weet te overtuigen van ’t nut 
van natuuronderzoek (zóó zelfs, dat deze later uit eigen beweging 
een academie gaat stichten, en den botanicus J. C. Buxbaum naar 
’t oosten van zijn rijk, naar Ingrië, zendt om daar planten te ver- 
zamelen en af te beelden), en die in ’t algemeen op den gang der 
beschaving in ’t uitgestrekte Czarenrijk een moreelen invloed uit- 
oefent, grooter dan eenig ander tijdgenoot. 
WiTSEN is het, die zorgvuldig bijeengaart allerlei kostbaar studie- 
materiaal op ’t gebied van oudheidkunde, geschiedenis, kunst en we- 
tenschap. Wel geschiedde dit allereerst uit eigen liefhebberij en ter 
versiering zijner patriciër-woning, maar hij was toch steeds doende 
zijne boeken, penningen, naturaliën óók tot algemeen nut te laten 
1) Van den Amsterdamschen hortus uit, is later ook Suriname met 
koffie voorzien. In 1714 voldeed N.W. aan het dringend verzoek van 
Koning Bodewijk XIV, om ook den Parijschen Jard/?? deelge- 
noot te maken van ’t bezit der zoo gezochte koffieplant; via Parijs werd 
aldus de cultuur op het eiland Martinique gevestigd . Door Witsen heeft 
ook Brazilië zijn nationalen rijkdom, de koffie, verkregen: de weg was Am- 
sterdam — Paramaribo — Cayenne— Brazilië. Van het product is trouwens 
nu weer een groote weg: Brazilië — Rotterdam. 
