CHARLES DARWIN. 
291 
betreft, moet hij onderdoen voorHuxLEV. Doch de kern in Haeckel’s 
werk wordt hierdoor niet aangetast. Wat bovendien niemand kan 
ontkennen, is den grooten invloed, dien zijne bij duizendtallen gelezen 
geschriften op het denken zijner tijdgenooten hebben geoefend. Dit 
alles verheft hem tot den rang van een groot man. 
Huxley en Haeckel, zij beiden zijn de veldheeren geweest, die den 
grooten veldslag der geesten — vóór of legen Darwin — met veld- 
heerstalent geleid hebben, met onbezweken trouw aan hun beginsel 
en met ontembaren moed. Het einde is geweest, dat zij den slag 
gewonnen hebben. 
Dat de nieuwe inzichten, vooral in hunne toepassing op den mensch 
zelf, krachtig veizet opwekten, is alleszins natuurlijk. Wel was er 
reeds een voorspel geweest, dat de nieuwe biologische wetenschap 
had voorbereid, en wel zaten de veranderlijkheid der soort en de 
regelmatige opeenvolging van het organisch leven in de lucht; doch 
de toepassing der leer op den mensch deed een schok gaan door de 
geesten. Nog pas was de mensch uit zijn staat van vernedering op- 
geheven en uit de vlammen der Fransche revolutie als individu en 
als ziel gelouterd te voorschijn gekomen. Niet langer werd de waarde 
van den mensch afgemeten naar stand of rijkdom. Rijke of arme, 
lijfeigene of vrije, de waardigheid en de waarde van iederen indivi- 
dueelen mensch werden gemeten met den nieuwen standaard van een 
nieuw humaniteitsbegrip. En nu dreigde de nieuwe biologische leer 
den adeldom des menschen weer omlaag te trekken en te sleuren 
door het slijk. Zoo kwam het gemoed in opstand tegen de rede-be- 
sluiten van de wetenschap. 
))Wat de dogmatische wereld betreft, zij zag in deze leer niets an- 
ders dan een weloverwogen en kwaadaardigen aanslag op den gods- 
dienst. De Kerk van Engeland in ’t bijzonder begon te bekomen van 
eene lange periode van bijna ongelooflijke slapheid en er was eene 
talrijke geestelijkheid aan het opkomen, vol geloof en ijver en goede 
werken, maar volkomen onbekend met de natuurwetenschap; zij 
beschouwden Darwin zuiver als den Antichrist, en Huxley en Tyn- 
DALL als afgezanten van den duivel. Geen wapen, door onwetend 
vooroordeel aan de hand gedaan, werd ongebruikt gelaten, onverschil- 
lig of dat vooroordeel ingegeven werd door een verheven ijver voor 
wat als de hoogste belangen der menschheid beschouwd werd, of door 
eene listige staatkunde, die door de nieuwe leer een slag zag toege- 
bracht aan de aanstaande vernieuwde opperheerscliappij der Kerk 
Ons moge het nu schijnen, dat Huxley »bek en klauwen scherp ge- 
