294 
CHARLES DARWIN. 
den door de hand des menschen, in verhevenheid te boven ; hetzij 
die van Brazilië, waar de machten van het Leven heerschen, of die 
van Vuurland, waar Dood en Verval de overhand hebben. Beide zijn 
tempels vol van de vele voortbrengselen van den God der Natuur ; 
niemand kan in deze plaatsen der eenzaamheid vertoeven zonder 
ontroering en zonder het gevoel, dat er meer in den .mensch is dan 
de adem van zijn lichaam. « Jammer maar, dat juist waar de Natuur 
zoo kwistig hare gaven had uitgespreid, de meest onteerende van 
alle menschelijke instellingen, de slavernij namelijk, hem het verblijf 
ondraaglijk maakte. »Ik dank God,« schrijft hij bij het verlaten van 
Brazilië, »dat ik nooit weer een slavenland zal bezoeken. . . Schets 
ü eens het altijd boven uw hoofd hangende gevaar, dat uwe vrouw 
en uwe kleine kinderen van u losgescheurd worden en als wilde 
beesten verkocht aan den eersten den besten bieder 1 En deze han- 
delingen worden gedaan en vergoelijkt door menschen, die voorgeven 
hunne naasten lief te hebben als zichzelf, die in God gelooven en 
bidden dat Zijn wil geschiede op aarde I« 
Het kan niet verwonderen, dat een man als Darw’in, bij de ont- 
wikkeling en de opvoeding van den mensch, nadruk legt op de 
vorming van het zedelijk karakter. Waar hij den invloed bespreekt 
van eene wetenschappelijke reis, zooals hij zelf er eene gedaan had, 
op de vorming van den mensch, wijst hij niet enkel op de waarde 
van zulk eene reis voor de uitbreiding onzer kennis, maar vooral op 
hare beteekenis voor de vorming van het karakter. Zij leert ons. zegt 
hij, een blijmoedig geduld, het afleggen van alle zelfzucht en de ge- 
woonte van voor zichzelf te handelen. Inderdaad zijn zij de hoedanig- 
heden, die wij in hooge mate bij den schrijver zelf terugvinden, die 
met weinig lijnen zijn eigen karakterbeeld niet beter had kunnen 
teekenen. 
Behalve zijne geologische geschriften en de zuiver beschrijvend- 
systematische, verschenen na de ))Origin«, tot nadere bevestiging der 
hierin ontwikkelde denkbeelden, in 1862 »The various contrivances 
y which Orchids are fertilised by lnsects« ; in 1865 »The movements 
and habits of climbing plants« ; in 1868 »The variation of animals 
and plants under domesticationcc ; in 1871 )/Phe descent of Man, and 
selection in relation to sex«; in 1872 »The expression of the 
emotions in man and animals« ; in 1875 »Insectivorous plants« ; in 
1876 ))The eflects of cross- and self-fertilisation in the vegetable king- 
dom(( ; in 1877 ))The different forms of flowers on plants of the same 
species(( ; in 1879 »The power of movement in plants«. 
