358 
ÜE JONGSTE TAK DER PHYSISCHE CHEMIE. 
Nog meer kenmerkend voor den colloïdalen toestand dan de 
totale oppervlakte is wat men de specifieke oppervlakte noemt. Daar- 
onder verstaat men de verhouding van de volstrekte oppervlakte tot 
het totale volume der disperse fase. Voor een kube van 1 cM^. was 
het volstrekte oppervlak 6 cM^. en zou de specifieke oppervlakte 
6/1 = 6 bedragen. Van de kuben, 10^ ih aantal, met ribben van 1 y. 
lengte, die er door verdeeling uit kunnen voortkomen, was de vol- 
strekte oppervlakte 6000 cM.^ en de specifieke 6000/1 — ö.lO^. 
Het ultramiki-oskoop doet bij de colloïdale vloeistoffen, in ’t 
bijzonder bij de suspensies, een verschijnsel kennen, dat reeds vroe- 
ger bij zeer kleine deeltjes werd opgemerkt en onder den naam 
van Brown‘sche beweging bekend is. In 1827 ontdekte de Engelsche 
botanicus Brown, dat zeer kleine lichaampjes in een niet al te taaie 
middenstof eigenaardige heen en weergaande bewegingen uitvoeren 
en nooit tot rust komen. Brown nam die bewegingen waar bij pol- 
lenkorrels in water zwevend. Uitvoerige onderzoekingen leerden, dat 
noch schudden, noch warmtestroomingen, noch electrische ver- 
schijnselen hier een rol speelden. De snelheid der trillende be- 
weging hangt af van de grootte van het deeltje. Bij een middellijn 
van 0,4 — 1,3 y werd bij suspensies van guttegorn een snelheid ge- 
vonden van 3,8-- 2,7 y per seconde; bij de deeltjes van 10 — 50 yy 
in de goud-sols klom die snelheid tot 100 y. 
Onder het mikroskoop kan men zulke bewegingen waarnemen 
bij zeer kleine vetdroppeltjes in melk. In hooge mate belangwek- 
kend werd deze beweging door de waarschijnlijke onderstelling, dat 
zij voortvloeit uit stooten van trillende moleculen. Zij zou als ’t 
ware een aanschouwelijk bewijs uitmaken voor den moleculairen 
bouw van de stof. 
Het verschijnsel is zoo merkwaardig, dat de energeticus Ostwald 
er bijna door bekeerd is. Arrhenius zegt daarvan, doelende op de 
onderzoekingen van von Einstein en Svedburg: »Diese zeigten in 
solch überzeugender Weise die Analogie rnit der Molekularbewegung, 
dasz Ostwald, der in den letzten Jahren energisch die kinetische 
Gastheorie bekampft hat, die hohe Wahrscheinlichkeit dieser Theorie 
zugegeben hat. ^)« De colloïdale emulsies (de lyophile) vertoonen de 
Brown’sche beweging slechts zwak. 
Geen wonder. Hier heeft de ontwikkeling van de oppervlakte der 
disperse fase een om vang bereikt, welke tot die der opgeloste stof ineclite 
1) S van te Arrhenius Theorien der Chemie. Zweite Auflage S. 134. 
Arrhenius verwijst naar een referaat van Ostwald over Swedbkrg’s 
verhandeling. Zeitschr. f. Physik Ch. 64. 1908. 
