DE JONGSTE TAK DER DHYSISCHE CHEMIE. 
377 
aard, gevolgd door een chemische. In die richting zijn reeds onder- 
zoekingen gedaan. Eisenberg en Volk gingen experimenteel het 
opnemen van typhus-agglutinine door typhusbacilien na en Biltz be- 
wees, dat de gevonden waarden geheel strookten met die, welke 
met behulp der adsorptie-isotherm berekend worden. Zulk een be- 
rekening gaf Biltz ook voor de getallen door Madsen en hem 
zelven gevonden voor de wisselwerking van toxinen en antitoxinen 
en ook hier bleek de adsorptie, het zoo kenmerkende verschijnsel 
der colloïden, een groote rol te spelen. Ook het zoogenaamde Danysz- 
effect — het feit, dat bij het langzaam en bij tusschenpozen toe- 
voegen van een toxine aan een antitoxine een giftiger mengsel ver- 
kregen wordt dan bij toevoeging in eens van dezelfde hoeveelheid 
toxine aan evenveel antitoxine — wijst op een overeenkomstige 
afhankelijkheid van den tijd als bij het uitvlokken der sols. Op de 
adsorptie moet dan, zooals bij zooveel colloïdale processen van dien 
aard, de chemische werking volgen, die er een specifiek karakter 
aan geeft. 
In den tijd van Liebig was physiologie in haar meest weten- 
schappelijk gedeelte niet veel meer dan toegepaste chemie en physica 
met volkomen miskenning van den specifieken aard der levensver- 
schijnselen. Daarna trad zij op met eigen experimenten op ’t levend 
lichaam zelf en met een eigen methode van onderzoek en kwamen 
physica en chemie op den achtergrond, al konden zij als hulp- 
wetenschappen niet gemist worden. 
Thans komen de wetenschappen der anorganische natuur weer naar 
voren en vragen in de gedaante van physische chemie, niet ’t minst 
in die van chemie der colloïden, een belangrijk aandeel bij het ver- 
klaren van de verschijnselen van het levend organisme. Physiologen 
en geneeskundigen hebben thans meer dan ooit behoefte aan een 
stevige physisch-chemische propa3deuse, willen zij niet blijven staan 
op het onbevredigend standpunt van grove empirie. 
Utrecht, Augustus 1909. 
