WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD . 
O 
langen tijd opgestapeld aan de luclit zijn blootgesteld ^). Ook moet die 
bacteriënwerkzaainheid als eerste oorzaak beschouwd worden van de 
temperatuursverliooging, die onder gunstige omstandigheden tot zelf- 
verbranding van kool kan leiden. 
{Natitre, 14/5 1908.) K. s. tj. m. 
Pr.ANTKUNÜE. 
Vorstbeweging van bladeren. Rhododemlron maximum en R. Jlimalaija 
laten bij vorst hunne bladeren naar omlaag zakken en rollen ze daarbij 
tot enge buizen op. Overeenkomstige verschijnselen vertoonen sommige 
hunner gekweekte bastaarden. Maar R. ponticuni, onze gewone Rhodo- 
dendron, laat wel zijn bladeren hangen doch rolt ze niet ineen, terwijl 
bij de alpenroosjes de vorst in het geheel geen verandering in den 
stand der bladeren bewerkt. De beschreven bewegingen kan men ge- 
makkelijk kunstmatig te voorschijn roepen, hetzij in den zomer door 
middel van koudmakende mengsels, hetzij in den winter door de bla- 
deren eenvoudig met de hand te verwarmen. Deze bewegingen schaden 
de bladeren volstrekt niet; een zelfde blad kan ze een onbeperkt aantal 
malen vertoonen. 
Het oprollen en neêrslaan der bladeren begint bij een afkoeling tot 
1 — 2^ C. onder het vriespunt en neemt bij sterker afkoeling toe. Het 
berust op het overgaan van een deel van het celvocht tot ijs; het ijs 
vormt zich echter in de intercellulaire ruimten en de cellen worden 
daarbij kleiner en slapper. Zoowel de convexe als de concaaf wordende 
zijde der bladeren worden dan ook meetbaar kleiner. Toch berust de 
beweging niet op een verminderen van den turgor; want door kunst- 
matige opheffing van deze, zonder bevriezen, kunnen deze bewegingen 
niet te voorschijn geroepen worden. Zij treden echter op bij het uit- 
drogen van afgesneden bladeren of bebladerde takken, en wel geheel 
op dezelfde wijze als bij het bevriezen. Hieruit volgt, dat men ze moet 
beschouwen als veroorzaakt door vermindering van het imbibitie water 
in de celwanden. 
(E. Hannig Ber. d.d. Botan. Ges. Bd. XXVI, Heft 2, 1908, blz. 151.) 
D. V. 
Apogamie van Varens. Een zeer bizonder geval is door Shigeo 
Yamanouchi in het botanische Laboratorium der Universiteit van 
Chicago ontdekt. Uit het prothallium van Nephrodium molle kunnen 
namelijk, onder bizondere omstandigheden, zonder bevruchting varen- 
1) Zie hierover jaarg. 1905, bladz. 352. 
