24 
WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 
Intusschen blijft Hans een phenomeen, omdat hij een buitengewone mate 
van opmerkingsgave heeft, en niet alleen de eerste van zijne soort is, waarbij 
zulks geconstateerd is, maar zelfs het eerste dier waarbij het in getals- 
waarden kon worden vastgesteld. Wat betreft de vraag omtrent de ziel 
van het dier in het algemeen, mag men aannemen, dat dieren zintui- 
gelijke waarnemingen hebben, vermoedelijk evenals wij over voorstel- 
• lingen beschikken, en door ervaring leeren ; ook dat zij toegankelijk zijn 
voor gevoelens van lust en onlust en affecten, en wat de het dichtst 
bij den mensch staande dieren betreft, dat zij op tot op zekere hoogte 
in begrippen kunnen denken. 
Dat bij Hans werkelijk zeer kleine bewegingen van den ondervrager 
de optische teekens waren en dat dergelijke bewegingen de spanning 
en ontspanning, welke de meeste personen alsdan vertoonen, begeleiden, 
werd door proeven in het laboratorium nader aangetoond. Door het 
graphisch registreeren der bewegingen van het hoofd des ondervragers, 
kon Pfungst de door dezen gedachte getallen raden, wanneer hij met 
de rechterhand klopte en ophield zoodra hij het teeken meende waar te 
nemen. Door deze en dergelijke proeven heeft hij tevens nog nader 
den tafeldans en het tafelkloppen verklaard, evenals andere vormen van 
zoogenaamde telepathie. 
(Neuro/. Centralbl., 1 Juli ’08, 628.) A. S. 
PHYSIOLOGIE. 
Zenuwen van het hart. — E. von Cyou ontkent dat de spiersub- 
stantie uitsluitend zorgt voor het tot stand komen der automatische 
hartprikkels en de rhytmisch peristaltische voortleiding daarvan door de 
verschillende hartafdeelingen. Integendeel schrijft hij hoofdzakelijk den 
invloed aan het zenuwstelsel toe. Instructief is de volgende proef. Wan- 
neer de arteria carotides en vertebrales onderbonden zijn, komt zoowel 
bij honden als bij konijnen na eenigen tijd het hart tot stilstand, maar 
het begint weder regelmatig te kloppen, indien een kunstmatige bloedsom- 
loop in de hersenen is teweeg gebracht. Het was dus voldoende dat de her- 
sencentra weder konden arbeiden, om de reeds geweken automatie van 
het hart opnieuw te doen ontstaan ; de hersencentra kunnen zelfstandig 
hartslag verwekken. Deze observatie is absoluut onvereenigbaar met een 
my ogenen oorsprong der automatie van het hart. 
[Die Nerven des Ilerzens, 1907.) A. S. 
ERRATUM. 
Op blz. 15 van het W.B. van November staat op regel 5 van het 
artikel Kleursverandering bij visschen Canales; men leze rami. 
