44 
WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 
bewerking moet men den oven van de residu’s ontlasten. Evenwel is 
men aan proeven bezig om tot een onafgebroken bereidingswijze te ko- 
men, waarop bereids twee patenten genomen zijn. 
[Rev. Sc. 26/12.) r. s. tj. m. 
Dipsacan en Dipsacotine. Mej . Tammes nam waar dat de bladen 
van Dlpsaciis sylvestris (wilde kaardebol), in een vochtige ruimte tot 
plm. 60° C. verwarmd, donkerblauw werden. Nader onderzoek leerde 
dat voor het ontstaan dezer kleurstof verwarming tot minstens 35^ en 
aanwezigheid van water en zuurstof noodig is. Ook moeten de bladen 
gestorven zijn. De kleurstof noemt Mej. T. dipsacotine, het chromo- 
geen: dipsacan en het enzyme, dat de vorming van het eerste uit het 
laatste bewerkt: dipsacase. 
Het chromogeen kan door warm water uit de bladen worden getrok- 
ken. Dit extract wordt dan bij verwarming aan de lucht blauw gekleurd. 
Er ontstaat evenwel eerst, een tusschenproduct, want als men het aan- 
vankelijk lichtgeel gekleurd extract in een van de lucht afgesloten 
ruimte verwarmt, wordt het geelrood en dan na bekoeling aan de lucht 
blootgesteld, ook zonder opnieuw verwarmen, blauw. 
Het dipsacotine is oplosbaar in water, wordt ontleed door zwavelzuur 
onder vorming van een geel product en eveneens ontleed door het licht : 
drie eigenschappen waardoor deze blauwe kleurstof van indigo verschilt. 
Het chromogeen (dipsacan) wordt door zuren en basen ontleed, al- 
leen in zwak zure oplossing is het bestaanbaar. Het komt in alle orga- 
nen en weefsels van de plant voor, behalve in het merg van den sten- 
gel. Jonge, krachtig groeiende deelen bevatten het meest. Het licht 
oefent geen directen invloed op de aanwezigheid van het chromogeen ; 
in het duister verdwijnt dit niet uit de bladen en het ontstaat ook in 
nieuw gevormde, volkomen geétioleerde. Het staat dus niet in verband 
met de koolzuur-assimilatie, doch schijnt — wegens het overvloedig voor- 
komen juist in krachtig groeiende deelen — een voorname rol te spelen 
in de stofwisseling. 
Het dipsacan is, volgens Mej . T., kenmerkend voor de familie der 
Dipsaceae. Behalve in Z). sylvestris en fullonum, vond zij het in tal van 
andere planten dezer familie, tot verschillende geslachten behoorende 
en zonder dat het in een enkele ontbrak. Daarentegen kon het in 80 
aindere planten, tot zeer verschillende familiën behoorende, niet worden 
aangetoond, met uitzondering alleen van drie planten van het geslacht 
Scaevola uit de familie der Goodeniaceae, die in het systeem dicht staat 
bij de Dipsaceae. 
{K, Ak. V, W., Versl. der Afd. Nat. XVII, 492.) 
R. S. TJ. M. 
