WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 
81 
AARDKUNDE. 
Veenen in den Indischen Archipel. — Volgens de meeste leer- 
boeken zouden onder de tropen geen veen vormingen voorkomen. Zoo 
zegt b.v. Dr. Fr. Knapp (Lehrb. d. Chem. Technologie, 3te Aufl., I, 
155): „Die Torfbildung gehort ausschliesslich der gemassigten Zonean.” 
In eene mededeeling aan de K. Ak. v. Wetensch. toont Prof. A. 
WiCHMANN het onjuiste dezer bewering aan en geeft een overzicht van 
de veenen in Insulinde, die, voor zoo verre uit de zeer onvolkomene ge- 
gevens is op te maken, gezamenlijk minstens een millioen hectare be- 
dekken . 
Op Java ligt het grootste bekende veen in het keteldal van Amba- 
rawa (residentie Samarang). Hiervan is 2500 hectare a,an de rijstcultuur 
dienstbaar gemaakt en de resteerende ± 1500 H. het onder den naam 
van Rawan Péning bekende moeras. Kleinere veenen komen voor in 
de residenties Besoeki (21 H.), Rembang (24 H.) en Bantam. Eindelijk 
worden nog veenen aangetroffen op het Diëngplateau en bezuiden Mees- 
ter Cornelis, nabij Batavia. 
Op Sumatra liggen zeer vele veenen in de lage landen langs de noord- 
oostkust. Hiertoe behooren de paja-gronden van Langkat, Deli, Serdang, 
enz. (residentie Sumatra’s Oostkust), die, nog onlangs moerassen, thans 
voor de tabakscultuur ontgonnen zijn. Een veengebied van ± 80000 
Hectare ligt tusschen de Siak- en Kampar-rivieren. Ook ten zuiden van 
de Kampar zijn uitgestrekte veengronden. In Djambi zijn reeds in 1820 
veenlagen ontdekt en zeer rijk aan moerasgronden is de residentie Pa- 
lembang. 
De meeste veenen op Sumatra zijn ontstaan ten gevolge van aanvoer 
van slib, enz., waardoor de rivierbeddingen verhoogd werden. Tusschen 
de aldus verhoogde rivierbeddingen ontstonden in de laagste gedeelten 
meren en moerassen, die aanleiding gaven tot veen vorming. 
Uitgebreide veenen vindt men op Borneo en Nieu *v-Guinea . 
Nog zij opgemerkt dat in Insulinde niet zelden wateren voorkomen, 
die bij de Maleiers, wegens de zwarte kleur, ajer itam, soeiigei itam, 
danau itam, enz. heeten. Aldus gekleurde wateren, die ook in de veen- 
streken van ons land veel voorkomen, zijn eigenlijk alleen zwart bij 
reflectie; bij doorvallend licht zijn ze helder en lichtgeelbruin, ongeveer 
als slappe thee. Naar men weet wordt die kleuring veroorzaakt door 
opgeloste humuszuren en alkali-humaten. Waar men dergelijke namen 
aantreft (zoo heeft men o.a. op het eiland Banka een Ajer Itam, met 
