DE PflASENLEETl. 
195 
zulk een beteekenis kreeg op physisch gebied , scbeen ook voor de 
scheikunde een nieuw tijdperk te zullen openen. In de handen van 
THOMSEN en BERTHELOT gaf zjj aanleiding tot het ontstaan van een 
nieuwen tak der scheikunde — de thermochemie. Het bleef evenwel 
bij een toepassing van de zoogenaamde eerste hoofd wet, die de 
onvernietigbaarheid der energie uitsprak. 
BERTHELOT formuleerde zpn beroemd beginsel »du travail maxi- 
mum.” De warmte, die zich bij scheikundige werkingen ontwikkelde, 
was de scheikundige affiniteit in een nieuwe gedaante. De bepaling 
dier warmte gaf de juiste maat er van aan en stelde in staat de 
reacties te voorspellen. In elk gegeven geval kwamen, als geen vreemde 
energie werd aangevoerd , van de mogelijke reacties die tot stand , 
welke de meeste warmte deden ontstaan. Op theoretisch gebied dus 
slechts deze verandering , dat men de maat meende gevonden te hebben 
van de affiniteit , die haar karakter van een kracht van onveranderlijke 
grootte niet verloor. ^ 
Omstreeks het midden der voorafgaande eeuw bestudeerde de Fran- 
sche scheikundige , st. clair-ueville , een groep van verschijnselen , 
die op het standpunt der oude affiniteits-leer geheel onbegrijpelijk 
waren. Zij gaven den eersten krachtigen stoot aan nieuwe opvattin- 
gen. ST. CLAIR-DEVILLE Vatte de uitkomsten van zijn onderzoek van 
deze verschijnselen ten slotte samen in zpn »Le 9 ons sur la dis- 
sociation”, dat in 1866 het licht zag. Als men waterstof en zuurstof 
^ Niet zoozeer in de stelling, dat elke vrijwillig verloopende chemische reactie warmte 
(of een andere energie-vorm) voortbrengt, lag de onjuistheid van het beginsel van THOM- 
SEM en BERTHELOT, maar in de wijze, waarop zij het toepasten. THOMSEN’s formu- 
leering luidde: »Iedere eenvoudige of samengestelde werking van zuiver chemischen 
aard is begeleid door een ontwikkeling van warmte”; bij BERTHELOT heette het: 
»ledere chemische omzetting, die zonder tussebenkomst van vreemde energie plaats vindt, 
heeft het streven het stelsel van stoffen te vormen , waarbij de meeste warmte ontwik- 
keld wordt”. Maar bij de toepassingen hielden beiden de scheikundige en vreemde ener- 
gieën niet uit elkander. BERTHELOT nam smelt- en verdampingswarmten in de bereke- 
ning op, om toch maar het warmte-verlies , dat het proces gaf, om te kunnen rekenen 
in een warmte-winst. Het gebruiken van de warmte van het eene ehemische proces ten 
bate van het andere is ook geen zuivere toepassing van het beginsel. 
Gevolgtrekkingen uit de tweede wet van het arbeidsvermogen hebben later geleerd , 
dat zooveel scheikundige reacties onder warmte-ontwikkeling verloopen , omdat de tem- 
peratuur, waarop zij met de tegenovergestelde i’eactie evenwicht zouden maken, zoo hoog 
ligt. Uitgaande van dit evenwicht, heeft men dus als ’t ware bij de gewone temperatuur 
een toestand door afkoeling verkregen en dan moet, volgens de bedoelde gevolgtrekking, 
een werking tot stand komen, die warmte ontwikkelt. 
