196 
DE PHASENLEEE. 
bij een temperatuur van 1500° samenbrengt, vereenigt een deel er 
van zich tot water, terwpl een ander deel onveranderd blijft. Zoolang 
temperatuur en drukking onveranderd blijven, is de hoeveelheid water 
daarin niet te vermeerderen. Laat men echter een der eerstgenoemde ver- 
anderen , dan wijzigt zich terstond de verhouding tusschen de hoeveel- 
heid waterdamp, waterstof en zuurstof in het mengsel. De samenstelling 
van het laatste is bij elke temperatuur en drukking volkomen bepaald. 
Hetzelfde verschijnsel vertoont calciumcarbonaat , dat in een besloten 
ruimte verhit wordt. Hier heeft ontleding plaats in calciumoxyde en 
koolstofdioxyde ; ook hier blijft de reactie onvoltooid en is de graad van 
ontleding afhankelijk van de temperatuur. Let men alleen op het 
evenwicht, dan komt het aan op de concentratie of spanning van het 
koolstofdioxyde ; op het evenwicht heeft verandering van de drukking 
geen blijvenden invloed. De overeenkomst met physische verschijnselen, 
o.a. met verdamping , valt in ’t oog en werd dan ook terstond door 
ST. CLAiR-DEViLLE op den voorgrond gesteld. In een besloten ruimte ver- 
dampt het water slechts gedeeltelijk. Met de temperatuur verandert de 
verhouding van de hoeveelheid water en damp. Let men slechts op het 
evenwicht, dan komt het aan op de concentratie of spanning van den water- 
damp en heeft verandering van de drukking geen blijvenden invloed. 
In beide gevallen stelt de oorspronkelijke drukking zich spoedig weder in. 
Debray sprak de wetten van die verschijnselen in algemeenen vorm uit. 
Het vergezicht, dat st. clair-deville opende, het hooge standpunt, 
van waaruit een deel van het physische en het chemische gebied over- 
zien kon worden, trok echter de chemici van de oude school niet aan. 
Geen wonder. Van hun standpunt moest een scheikundige werking 
zoo verloopen als de soort en het bedrag van de affiniteit , die in het 
spel was, het medebrachten; en was er geen enkele reden, waarom 
het halverwege tot staan zou komen. Ook met berthelot’s beginsel 
»du travail maximum” strookte het niet. Hij wist er echter wat op te 
vinden. Scheikundige werkingen , die met warmte-ontwikkeling ver- 
liepen , — exotherme — moesten volgens bertuelot in de natuur 
plaats vinden. l)e tegenovergestelde , — die dan endotherm moeten 
zijn , d.i. onder het opnemen van warmte plaats vinden — kwamen 
volgens hem van zelf niet tot stand , wel als er energie van buiten 
werd aangevoerd. De laatste nu kan geleverd worden door een exo- 
therm proces, waarmede dan gelijktijdig het endotherme kon verloopen. 
Zoo verbond zich chloor met zuurstof tot de endotherme verbinding 
chloormonoxyde , als kwikoxyde met chloor in aanraking kwam. Er 
