200 
DE PHA.SENLEER. 
lende overmaat van drukking van de ééne zyde steeds kleiner worden , 
dan nadert de beweging van den zuiger steeds meer tot <^en om- 
keerbaar proces. Wordt die overmaat oneindig klein , dan was de 
grenswaarde bereikt ; maar dan stond de zuiger ook feitelyk stil , 
dan was hij in evenwicht. Een toestand van evenwicht zou zoo een 
staat van zaken worden , waarbij niets gebeurt. Zulk een beschou- 
wingswijze zou echter zuiver wiskundig blijven en in de werke- 
lijkheid slaan op een statisch en niet op een kinetisch of bewegelijk 
evenwicht. De moleculair-kinetische opvatting van de lichamen geeft 
ons echter bij het evenwicht het beeld van een werkelijk bestaand 
kinetisch evenwicht , zoodat wij van twee tegengestelde werkingen 
kunnen blijven spreken. In een ruimte, die water en verzadigden 
damp bevat, kunnen wij aannemen, dat in denzelfden tijd evenveel 
moleculen uit de vloeistof overgaan in den damp als uit den damp 
in de vloeistof. Een ideaal gas bestaat volgens die opvatting uit 
moleculenmassa’s, — zeer klein in verhouding tot de ruimte, die het 
gas inneemt — die met snelheid rechtlijnige banen afleggen , waarvan 
de richting voortdurend verandert door de botsingen der moleculen 
tegen elkander en tegen de wanden van het vat, zonder evenwel 
aantrekking op elkander uit te oefenen. Voor de gassen der werke- 
lijkheid , die dit ideaal meer of minder naderen zonder het te be- 
reiken , moeten dan nog onderstellingen gemaakt worden betreffende 
die aantrekking en de afmetingen der moleculen. Met een genialen 
greep heeft v. ’t hoef, osmotische drukking op ééne lijn stellend 
met gasdrukking , de genoemde voorstelling ook toepasselijk gemaakt 
op verdunde oplossingen , zoodat zij nu een groot physisch en 
chemisch gebied omvat. 
Bepalen wij ons tot een gas , waar de toestand het eenvoudigst is. 
De thermometer geeft ons de gemiddelde temperatuur. Slechts een 
gedeelte der moleculen bezit inderdaad dien warmtegraad. Bij een 
tweede gedeelte is zij lager, bij een derde hooger. Een scheikundige 
omzetting der moleculen heeft slechts plaats, als zij tegen elkander 
botsen. Botsen nu twee moleculen van hooger temperatuur dan de 
gemiddelde , dan kan een bepaalde omzetting plaats vinden. Zijn deze 
moleculen, door overdragen van een deel hunner snelheid op andere, 
in temperatuur gedaald , dan zal een hernieuwde botsing gepaard 
kunnen gaan met een werking tegenovergesteld aan de eerste , waar- 
door zij in hun oorspronkelijken toestand teruggebracht worden. Zoo 
verloopen dan gelpktijdig de tegengestelde reacties in dezelfde gasmassa. 
