DE FlIASENLEER, 
203 
dig en algemeen te kunnen geven wat op kinetisch en moleculair- 
theoretisch standpunt slechts onvolledig en gedeeltelijk te verkrijgen 
was. Met haar betreden wij het gebied der thermodynamica en 
van de algebraïsche analyse. De aanschouwelijkheid der vooraf- 
gaande theorie — de heen en weer snellende moleculen — gaat ver- 
loren. Wy hebben te doen met algebraïsche uitdrukkingen — func- 
ties — waaraan men een physische beteekenis kan geven. Men doet 
afstand van elke voorstelling betreffende de constitutie der stof. Het 
arbeidsvermogen is als het ware geheel onpersoonlijk. Hetzelfde bedrag 
aan energie kan zoowel warmte, als electriciteit of een massa in 
beweging voorstellen. De beschouwing wint aan algemeenheid. Dit is 
een vergoeding voor het verlies, dat de verbeelding lijdt; een verlies 
niet gering te schatten bij een zinnelijk wezen als de mensch en 
waaraan per slot van rekening toch altijd weder te gemoet moet 
worden gekomen. Wij willen niet alleen begrijpen met ons verstand 
maar ook met onze verbeelding. 
Had de eerste wet de onvernietigbaarheid der energie uitgesproken, 
de tweede leerde wat er geschiedde bij de omzetting van den éénen 
vorm van arbeidsvermogen in den anderen. Die omzetting was in ’t 
algemeen niet volledig. De mate van volledigheid er van werd voor 
de warmte bepaald door de (absolute) temperatuur , waarbij zij 
plaats vond. Denken wij ons een stoommachine in verbinding met 
een stoomketel en een condensator. Zij de absolute temperatuur in 
stoomketel en condensator resp. T en Tt. Dan is volgens de tweede wet 
de hoeveelheid warmte fV, die hoogstens omgezet kan worden in mecha- 
nischen arbeid , gegeven door de uitdrukking W X 
T-Ti 
Alleen 
dan , als de absolute temperatuur in den condensator op het nulpunt 
is , dus de warmte volledig gebruikt kunnen worden voor mechanischen 
arbeid ; dan wordt T' = O en de bovenstaande uitdrukking gelijk IV. 
Horstmann was de eerste, die de tweede wet toepaste op de 
dissociatie-verschijnsels. Hp toonde aan , dat een formule , die de 
betrekking aangeeft tusschen de verandering van de drukking met 
een zeer kleine wijziging van de temperatuur en de volume-veran- 
dering, de absolute temperatuur en de verdampingswarrate bij ver- 
damping van vloeistoffen , ook gold voor dissociaties. Men had dan 
in de formule de dampspanning en de verdampingswarmte resp. 
slechts te vervangen door de drukking der gassen bij de dissociatie 
en de warmtewerking , die het dissociatie-verschynsel vergezelde. 
