DE PHASENLEER. 
209 
dan kan overgang van warmte in één of andere richting geen entropie- 
verandering geven. Daarom geschiedt zij ook niet. De entropie van 
een stelsel van stoffen , geheel afgesloten van de omgeving , verandert 
dus reeds door de verplaatsing van warmte wegens temperatuurs- 
verschil van het ééne gedeelte naar het andere. 
De entropie is , strikt genomen , slechts een algebraïsche uitdruk- 
king, die men een naam en een physische beteekenis heeft gegeven. 
Men zou echter willen vragen of de begrippen kracht , snelheid , ar- 
beidsvermogen en andere van dien aard in den grond der zaak wat 
anders zijn en of, op natuurkundig standpunt, de strijd , door ostwalü 
nog kort geleden aangebonden , of er aan het krachts- dan wel aan 
het energie-begrip iets afzonderlijks in de bestaande werkelijkheid 
beantwoordt , niet volkomen ydel en doelloos is. Het is maar de 
vraag welke diensten zulke, tot physische grootheden geproclameeide 
mathematische uitdrukkingen bij de verklaring der verschijnselen 
kunnen bewijzen. Het entropie-begrip nu heeft in dit opzicht zyn 
sporen verdiend. 
Men kan de voorwaarde van het evenwicht even goed formuleeren 
met behulp van de grootheid energie. Bij het evenwicht van een stelsel 
van stoken moet hij standvastige entropie en volume de energie er van de 
kleinst mogelijke waarde {een minimum) verkregen hebben. 
Zeer merkwaardig is met het oog op het evenwicht de grootheid , 
waaraan helmholtz later den naam van vrije energie gegeven heeft 
en die door gibbs en bakhuis boozeboom veel gebruikt worden 
ter kenschetsing van het evenwicht. Zij is weder een algebraïsche 
uitdrukking , een functie , waarvan de physische beteekenis is , dat 
het bedrag , waarmede zij bij standvastige temperatuur vermindert , 
gelijk is aan den uitwendigen arbeid , door het stelsel van stoffen 
verricht. De evenwichtsvoorwaarde is , dat de vrije energie van een 
stelsel van stoffen bij standvastige temperatuur en volume een minimum 
bedraagt; dat het stelsel derhalve onder deze omstandigheden den 
grootst mogelyken arbeid heeft verricht. 
Hiermede is men tevens gekomen tot de juiste formuleering van 
het » principe du travail maximum” van berthelot. Niet het ge- 
heele energie-verschil tusschen twee stelsels van stoffen , die in elk- 
ander overgaan, is de maat voor de affiniteit, die in het spel kwam, 
maar de vrije energie , die de hoeveelheid uitdrukt , welke in een 
anderen vorm omgezet kan worden. De vrije energie blijkt echter 
ook grooter te kunnen zijn dan het genoemde totale energie-verschil. 
14 
