212 
DE PHASENLEER. 
1 -j~ 2 — 3 = 0. Er is dus geen vrijheidsgraad ; d. w. z. het 
evenwicht kan alleen bij een bepaalde temperatuur en drukking be- 
staan. Klaarblijkelijk is dit de temperatuur van 0® en een drukking 
van den damp van 4,6 m.M. Bij elke andere temperatuur of druk- 
king verdwijnt een der phasen ; bij vermeerdering van drukking de 
damp, bij temperatuursverhooging het ijs, enz. Heeft men alleen 
water en damp, dan is het stelsel mono-variant. Er is dan 
1 _|_ 2 — 2 == 1 vrijheidsgraad. Wij weten dan ook, dat water 
en damp bij verschillende temperaturen evenwicht met elkander 
kunnen maken. Bij zulke monovariante stelsels kan men met behulp 
van de bovengenoemde formule , door horstmann op de dissociatie- 
verschijnselen toegepast, quantitatief de verandering nagaan, die een 
kleine verandering van de temperatuur op de drukking en van de 
drukking op de smeltpunten uitoefent. Bp divariante stelsels , waar 
twee der veranderlijke grootheden willekeurig genomen kunnen 
worden , kan men slechts qualitatief den invloed nagaan , die een 
verandering van temperatuur of drukking uitoefent. Men doet dit 
met behulp van den regel van v. ’t hoff, die voor alle stelsels 
geldt en aldus luidt: 
Ieder evenwicht verschuift zich bij verhooging van temperatuur naar de 
zijde van het stelsel , dat onder opslorping van warmte ontstaat. 
Ieder evenwicht verschuift zich bij verhooging van drukking in de 
richting van dat stelsel , hetwelk onder volume-vermindering ontstaat. 
Nemen wij als voorbeeld een stelsel met 2 componenten, salpeter 
en water. Een verzadigde oplossing van het zout vormt dan een 
divariant stelsel. Er zijn hier n-|-2 — r = 2-|-2 — 2 = 2 
vryheidsgraden. Men heeft slechts 2 phasen : vast zout en oplossing 
(vloeibaar zout met water , dat het smeltpunt heeft verlaagd). Men 
kan dus temperatuur en drukking willekeurig nemen ; m. a. w. 
met reeksen verschillende temperaturen en drukkingen kan het even- 
wicht bestaan. Verhoogt men de temperatuur, dan gaat er meer vast 
zout in de oplossing over , omdat dit onder opslorping van warmte 
plaats vindt. Vermeerdering van drukking doet de oplosbaarheid 
van een zout toenemen , als het oplossen met contractie gepaard gaat. 
Een stelsel van vast salpeter, verzadigde oplossing en damp is 
monovariant. Er kan dan nog bij standvastige drukking evenwicht 
bestaan bij verschillende temperaturen. Een stelsel van ys , vast 
zout, oplossing en damp is nonvariant. Het bestaat slechts bij be- 
paalde drukking en temperatuur ; de laatste heet de krjohydratische, 
