DE PHASENLEER. 
225 
boven de temperaturen , die de lijn 00 aangeeft — de smeltpunten 
bij de verschillende drukkingen — zonder drukverandering de vaste 
phase doet verdwijnen ; het ijs wordt dan geheel water. Men komt in 
het vlak COA. Verhoogt men by gelijk blijvende temperatuur de 
drukking, uitgaande van die, welke de lijn OA aangeeft, die de 
maximaalspanning van waterdamp bij verschillende temperaturen 
uitdrukt , dan komt men in hetzelfde vlak ; d. i. dan verdwijnt de 
dampphase , de waterdamp wordt geheel tot water verdicht. Ver- 
laagt men die drukkingen zonder verandering van temperatuur , dan 
wordt het gasgebied bereikt ; d.i. dan verdampt het water geheel ; 
de vloeistof-phase verdwijnt. Het eerste zou het geval zijn , als men 
een zuiger zich nederwaarts , het tweede als men hem zich opwaarts 
liet bewegen in een cilinder, die water met verzadigden damp bevatte. 
In het tripelpunt hebben, zooals de figuur aangeeft, water en ijs 
dezelfde dampspanning en dit is de reden , dat zij daar — d.i. bij O® en 
4.6 mM. drukking — naast elkander kunnen bestaan en ook daar alleen. 
Hierin ligt een nieuwe definitie van het smeltpunt opgesloten. Het 
is de warmtegraad, waarop bij een bepaalde drukking de vaste stof 
en de vloeistof met elkander in evenwicht zijn. 
Het voorafgaande heeft alleen betrekking op het stabiele evenwicht. 
Het is bekend, dat men water voorzichtig kan af koelen tot ver onder 
O® zonder dat het in ijs overgaat. Op het gebied van de vaste phase 
in het diagram kan dus nog wel vloeibaar water bestaan. Dit water 
verkeert daar echter in metastabielen toestand. Een geringt oorzaak — 
het werpen van een stukje ijs er in — zou het onmiddellyk in ijs 
veranderen en alles terugbrengen tot den stabielen toestand van het 
tripelpunt. De punten voor het metastabiele evenwicht zouden in dit 
geval in het diagram aangewezen worden , als men de lijn OA doortrok 
door het tripelpunt in het gebied van de vaste phase. 
Het diagram is echter nog uit te breiden , als men er in opneemt 
wat het onderzoek op het gebied der zeer hooge drukkingen en zeer 
lage temperaturen in den laatsteu tijd heeft opgeleverd. Wg ontleenen 
te dezen opzichte een en ander aan hetgeen prof. bakhuis roozeboom 
in zijn boek mededeelt van de uitkomsten van de proefnemingen van 
TAMMANN , die van het zoo bekende ijs tal van nieuwe belangwekkende 
toestanden leerde kennen. In fig. 2 is BD de smeltingslijn van het 
gewone ijs (ijsj). De punten B en D behooren resp. bg drukkingen van 
1 en 2200 atmosfeeren en temperaturen van 0® en — 22°. Wij zagen, 
dat de invloed van de drukking op het smeltpunt van ijs tot op 2200 
