DE ÜTRECHTSCHE VACANTIE-CÜRSÜS VAN 1902. 
291 
peratuursverhooging van het water gemeten. Zonder absorptie van 
warmte door den dampkring zou , volgens pouillet’s waarnemingen , 
het oppervlak van een grooten cirkel der aarde , loodrecht op de 
stralen gericht, per vierkanten centimeter en per minuut 1,76 gram- 
calorieën opnemen, dat is evenveel warmte als vereischt wordt om 
van 1,76 gram water de temperatuur één graad te doen stijgen. 
De ruwe methode van pouillet werd in later tyd door meer ver- 
fijnde methoden vervangen, en vooral toen door den Amerikaanschen 
natuurkundige Prof. langley electrische meetmethoden werden toe- 
gepast , kreeg men meer betrouwbare uitkomsten. Volgens dezen onder- 
zoeker zou de totale hoeveelheid warmte , die de aarde in een jaar 
ontvangt, voldoende zijn om eene ijslaag van 53,8 Meter dikte te smelten. 
Ook de Zweedsche natuurkundige Prof. rngstrom van Upsala heeft 
een pyrheliometer saamgesteld , waarin de electriciteit eene rol speelt. 
De electrische compensatie-pyrheliometer van rngström heeft te Karang 
Sago dienst gedaan om de stralingsintensiteit der zon te bepalen en 
de Zweedsche geleerde is hierbij in zoover behulpzaam geweest , dat 
hij persoonlek het voor de expeditie bestemde instrument onderzocht 
heeft en voorzien van eene opgaaf van getallen , die voor het gebruik 
van het werktuig bekend moesten zijn. 
De genoemde pyrheliometer is eene toepassing van het zoogenoemde 
thermo-element. Wanneer men een koperdraad vastmaakt aan een 
ijzerdraad, ’t zp door middel van soldeer of door eenvoudig contact, 
en men verbindt de vrije einden van ijzer- en koperdraad elk aan 
eene klem van den galvanometer , dan zal deze eene uitwijking ver- 
tonnen , zoo dikwijls men de contact- of soldeerplaats eene tempera- 
tuursverandering laat ondergaan. De uitwijking der magneetnaald be- 
wijst , dat de temperatuursverandering een electrischen stroom heeft 
doen ontstaan , welks sterkte door het bedrag der galvanometer- 
uitwijking kan gemeten worden. Verhooging en verlaging van de 
temperatuur geven tegengesteld gerichte stroomen. 
Omgekeerd kan de sterkte van den stroom of de galvanometer- 
uitwijking dienen tot bepaling van de grootte der temperatuursver- 
andering. Als zoodanig gebruikt , treedt het thermo-element — zoo 
heet de combinatie koper-ijzer — als thermometer op. 
Om het effect te verhoogen kan men eenige thermo-elementen , 
evenals galvanische elementen , tot eene batterij vereenigen , waaraan 
de naam van thermo-zuil gegeven wordt. Bovendien heeft de keuze 
der metalen invloed op de uitwerking. In den pyrheliometer van 
