298 
DE DTRECHTSCHE VACANTIE-CÜRSUS VAN 1902. 
jULiüs, die, eigen werk met bescheidenheid terzijde stellend, zijn 
Leidschen ambtgenoot , den meester in het aether-onderzoek , de volle 
eer gaf, die hem toekomt. 
Zelfs het groote raadsel van de zwaartekracht wordt door lorentz 
in den kring van zijne aether-onderzoekingen getrokken , een vraag- 
stuk , waarvan reeds newton het bestaan gevoeld heeft, doch voor 
welks oplossing hij machteloos stond. 
In een brief aan bentley schrijft newton: »Het is inderdaad on- 
begrijpelijk , hoe onbezielde , niet met rede begaafde materie , zonder 
de tusschenkomst van iets anders , op andere materie zou kunnen 
werken en zonder wederkeerige aanraking invloed op haar zou kunnen 
oefenen, zooals zou moeten geschieden, wanneer de zwaartekracht, 
in den zin van epicurüs, eene wezenlijke en inhaerente eigenschap 
der materie was. En op dezen grond wilde ik niet gaarne , dat gij 
mij het begrip eener ingeboren zwaartekracht toeschreeft. Dat de 
zwaartekracht eene ingeboren , inhaerente en wezenlijke eigenschap 
der materie zou zijn , zoodat een lichaam op afstand door eene ledige 
ruimte heen op een ander kan werken , zonder de tusschenkomst van 
iets anders, door middel waarvan en door ’t welk heen hunne wer- 
king en kracht van het eene naar het andere kan geleid worden , is 
voor mij zulk eene groote ongerijmdheid , dat ik geloof dat niemand, 
wiens denkvermogen voor wijsgeerige onderwerpen geschikt is, ooit 
daarin zou kunnen vervallen. De zwaartekracht moet veroorzaakt 
worden door een agens, dat bestendig volgens zekere wetten werkt; 
maar of dit agens stojffelijk of onstoffelyk zij , heb ik aan de over- 
weging van mijne lezers overgelaten”. 
Duidelijker en meer ondubbelzinnig kan het niet. Men heeft newton 
wel eens het patronaat eener onmiddellyke werking op afstand 
toegedicht; hoe hij bij zijn leven voor de eer bedankte, blijkt uit 
de aangehaalde woorden. Hypothesen maken — hypotheses non fingo'^ 
— was zijn werk niet. Althans hp maakte geen » geheel ongerecht- 
vaardigde hypothesen”. Hij bleef bij de feiten en duldde alleen dooi- 
de feiten gerechtvaardigde hypothesen. Nu was het een feit dat twee 
stofdeelen op zoo en zooveel afstand van elkander zich gedroegen als 
onder den invloed van eene zoo en zoo groote kracht. Hoe dit tot stand 
kwam, wist hij niet en het vinden van mogelijke tusschen werkingen 
heeft hij aan anderen moeten overlaten. Inderdaad zijn er anderen 
gekomen, die dit werk aanvaard hebben, behoefte gevoelende aan 
éénheid van voorstelling in hunne beschouwing der natuurverschijn- 
