DE ÜTRECHTSCHE VACANTIE-CURSUS VAN 1902. 
299 
selen. Die éénheid meende men te verkrygen door de mechanica in 
engeren zin als model aan te nemen en de physische verschijnselen 
in het algemeen naar haar te modelleeren. Men zocht alzoo voor de 
uiteenzetting der optische , magnetische , electrische en thermische 
verschijnselen naar mechanismen en schitterend zijn de uitkomsten , 
die deze mechanistische methode heeft opgeleverd. Zal ook een voor 
onzen geest bevredigend mechanisme van de zwaartewerking gevonden 
worden? Laten wij prof. loren'iz een lang leven met het volle 
behoud van zijn geestelijk arbeidsvermogen toewenschen ; wie weet 
welke verrassing hp aan de wetenschappelijke wereld nog bereidt. 
In een voorloopig onderzoek is hij tot het besluit gekomen , dat 
toestandsveranderingen in den aether , zooals zij in de electriciteits- 
theorie worden aangenomen , niet voldoende zijn om ook van de 
zwaartekracht rekenschap te geven. Doch tevens toont hij aan, dat 
de zwaartekracht kan worden toegeschreven aan werkingen , die zich 
met geen grootere snelheid dan die van het licht voortplanten. 
De mechanistische methode is van echt vaderlandschen huize. Zij 
was de methode van onzen grooten hüygens ; zij is het nog van onzen 
VAN der WAALS, van LORENTZ, van KAMERLiNGH ONNES, onderzoe- 
kers wier gezag onbetwist vaststaat in de heele wetenschappelijke 
wereld. 
De mechanistische methode was ook die van prof. julius, en zpn 
onderwerp gaf hem aanleiding , nog eens met nadruk voor haar goed 
recht op te komen tegenover het streven van enkelen , haar te ver- 
kleineeren en te verdringen door de methode der Energetiek. 
De denkende en gevoelende mensch heeft niet genoeg aan de mathe- 
matische abstractie , aan de streng logische verwerking van tot feiten 
gestempelde gegevens , zonder meer. Hij heeft ook behoefte aan aan- 
schouwing en aan verzinnelijking van het ongeziene. Dat moge eene 
kinderlijke en naïeve behoefte zijn , overblijfsel van eene vroegere 
periode van minder volmaakte cultuur, — maar zy bestaat. Door 
haar krijgt ook de verbeelding eene plaats in het werkplan van den 
denker. Zijn werk behoeft er niet minder om te zijn ; in aantrekke- 
lijkheid kan het er bij winnen. 
Kunst en letteren pleegt men soms, als het rijk der verbeeldings- 
kracht, tegenover de strenge natuurwetenschap te plaatsen, als het rijk 
der logische gedachte en der prozaïsche werkelijkheid. De tegenstel- 
ling is geen model van critische waardeering. 
Het is JOHN TYNDALL eenmaal op eene spiritistische séance over- 
