326 
HET DRIEKLEURIGE VIOOLTJE. 
van de randen naar het midden zich voort te zetten. De strepen, 
die naar de spoor geleiden , worden in dezelfde mate donkerder en 
duidelijker en geheel geleidelijk komt de definitieve kleuring tot 
stand. Vergelijkt men dan de verschillende bloemen eener zelfde plant, 
of op verschillende planten , zoo ziet men dat die ontwikkelingsreeks 
telkens wederkeert en in hoofdzaak overal dezelfde is en dat de 
volwassen bloemen , binnen zeer enge grenzen , aan eenzelfde type 
getrouw blpven. De veranderlykheid is dus hier eigenlijk hetzelfde 
verschijnsel , dat elk orgaan bp elke plant in zijne jeugd een bepaalden 
ontwikkelingsgang doorloopt. Alleen is het hier, omdat het tijdens 
het opengaan der bloemen plaats vindt en betrekking heeft op de 
kleur , veel sterker in het oog loopend dan elders. Maar de eene 
plant is niet anders dan de andere , eene beteekenis , die men gewoon- 
Ipk met het woord variabiliteit wel verbindt. 
Het tweede punt is de veelvormigheid. Hier is de eene plant wel 
anders dan de andere. Maar niet zoo , als in de gewone opvatting 
der variabiliteit , waarbij verschillende exemplaren uit het zaad eener 
zelfde moeder plegen te ontstaan. Integendeel , uit zaad is elke vorm 
van viooltje standvastig , bpna even gelijkvormig als de afzonderlpke 
bloemen eener plant. Nooit ontstaat uit het zaad van een akkerviooltje 
een duinviooltje , gelijk wij reeds zeiden. Eü evenmin gaan de talrpke 
vormen met hunne kleine kleurverschillen bij uitzaaien in elkander 
over. JoRDAN, wiTTROCK en anderen hebben hierover uitvoerige proeven 
gedaan , maar elke kleinste ondersoort , ja elke variëteit uit elk der 
drie bovengenoemde grootere ondersoorten, bleek uit zaad geheel stand- 
vastig te zijn. 
Eene soort is dus een systeem van soorten van lageren rang , die 
te zamen den indruk van een grooten rijkdom aan vormen en zelfs 
van een hooge mate van veranderlijkheid maken , maar die , grondig 
onderzocht , geheel zelfstandige en zaadvaste typen zpn , die in de 
tegenwoordige natuur niet meer sameiihangen en slechts om hare 
nauwe overeenkomst door ons tot één enkele grootere soort ver- 
eenigd worden. 
De drie opgenoemde hoofd-ondersoorten , de viooltjes der duinen , 
der akkers en der alpen komen nu elk in een of enkele vormen uiterst 
algemeen en over het grootste deel van Europa op voor hen geschikte 
plaatsen voor. Daarentegen zijn de kleinere ondersoorten steeds meer 
of minder locaal , soms tot een enkele provincie , soms tot eenige 
bijeengelegen groeiplaatsen , in niet weinige gevallen zelfs tot één 
